هدف گذاری برای کنکور | نحوه انتخاب صحیح هدف برای کنکور
در این سری از مقالات علل افت تحصیلی به هدف گذاری برای کنکور میپردازیم. هدف گذاری نقش کلیدی برای پیروزی در هر نوع مسابقه مانند کنکور دارد. اما گاهاً همین هدف گذاری باعث چالشهای روحی و روانی خواهد شد. زمانی که هدفی بزرگ، غیر واقع و عملاً دستی نیافتنی تعریف کرده باشید. قاعدتاً مسیر رسیدن تا چنین هدفی را سخت و غیر ممکن میبینید و در نهایت ممکن است کل ماجرا را رها کنید.
برای همین است که باید هدف گذاری مناسب برای کنکور داشته باشید. ولی یک هدف ایدهآل چگونه است؟ در این مقاله از یاوران دانش قصد داریم تا با جزئیات درباره هدف گذاری مناسب در مطالعه کنکور صحبت کنیم.
چگونه هدف گذاری درست برای کنکور داشته باشیم؟
هدف گذاری به سادگی تعیین یک رشته ایدهآل در دانشگاهی خاص و تلاش برای قبول شدن در آن رشته نیست! بلکه شناخت درست مسیر کنکوری و آگاهی از شرایط مسابقه است. شما زمانی قادر به تعیین هدف مناسبی هستید که به دو نوع شناخت برسید:
شناخت کنکور
هدف گذاری مناسب برای کنکور از شناخت درست آن آغاز میشود. در این صورت باید مسیر کنکوری را به درستی بشناسیم، شرایط تحصیل و سپری شدن سال کنکور را تحلیل کنیم و چگونگی انجام فعالیتهای کنکوری را درک کنیم. در واقع باید قبل از هر چیز شرایط مسابقه بزرگی مانند کنکور را بفهمیم. برای شناخت شرایط مسابقهای کنکور نیز باید بدانید که:
- قرار است چگونه درس بخوانید؟
- چگونه پیشرفت کنید؟
- چه کارهایی انجام دهید؟
- نوع درس خواندن شما چگونه باشد؟
به مانند هر ورزشکاری که با شناخت مسیر مسابقه برای آماده شدن در آن تمرین میکند، شما نیز باید قبل از هر نوع هدف گذاری شرایط رقابتی در کنکور را درک کرده و شناخت کافی از آن داشته باشید.
شناخت خودتان
برای هدف گذاری باید کاملا شفاف و بدون اغراق خودتان را بشناسید. تا زمانی که درک درستی از تواناییها، شرایط زندگی خصوصی، شرایط روحی و روانی و در کل سبک درس خواندن خود نداشته باشید، هر نوع هدف گذاری صرفاً یک رویای دست نیافتنی میشود! شما تا قبل از سال کنکور، یازده سال درس خواندهاید و حالا باید بتوانید:
- مدل درس خواندن خود را تحلیل کنید
- درک درست و شفافی از تواناییهای خود داشته باشید
- مدل نمره گرفتن، فعالیتها و علایق خود را بشناسید
چرا شناخت باید کنکور و خودتان را همزمان بشناسید؟
هدف گذاری مناسب برای کنکور با توجه به این دو نوع شناخت انجام میشود. در قدم اول باید خود کنکور و در قدم بعدی باید به سراغ خودتان رفته و جزئیات کاملی از زندگی خصوصی خود را تحلیل کنید. تازه با درک این دو نوع شناخت است که میتوانیم هدف گذاری کنیم. در نهایت باید بررسی کنید که قرار است تا چه سطحی پیش روید و یا توانایی پیشرفت تا چه سطحی را دارید؟ شما به شناخت کنکور و خودتان نیاز دارید، چون:
- تحلیل دقیق شرایط، به شناختی جامع میانجامد
- با شناخت کامل میتوانیم هدف گذاری درستی را در پیش بگیریم
- با هدف گذاری درست نیز این فرصت را داریم که از پتانسیلهای خود به درستی استفاده کنیم
اهمیت هدف گذاری مناسب برای کنکور، رسیدن به درک خوب از تواناییها و تلاش برای استفاده مناسب از تمام آنها است. عکس این ماجرا نیز صادق است. چراکه هدف گذاری غلط باعث میشود تا درک خوبی از تواناییهای خود نداشته باشید و نتوانید به طور کامل از پتانسیلهای خودتان برای پیشرفت در مسیر کنکور استفاده کنید.
آیا آرزوها همان اهداف ما هستند؟
هر کسی آرزویی دارد، اما این آرزوها قرار نیست تا اهداف اصلی و تاثیرگذار ما باشند. خیلی از دانشآموزان به اشتباه از آرزوهای خود به عنوان هدف گذاری مناسب برای کنکور یاد میکنند. اما ذات یک آرزو شرایطی آرمانی و کاملاً ایدهآل است. ولی در هدف گذاری به دنبال شرایطی منطقی متناسب با تواناییهایمان هستیم.
گاهی آرزوها تحت تاثیر عوامل بیرونی هستند. مانند پدر و یا مادری که آرزوی پزشک شدن داشته و حالا این رویا را به فرزند خود منتقل میکنند و انتظار دارد تا او هم با آرزوی تحصیل در رشته پزشکی برای کنکور آماده شود. اما این تلقین صرفاً یک آرزو است و هرگز نمیتواند جایگاه هدف گذاری حرفهای داشته باشد. اما آیا میتوانیم برای چنین رویاهایی متمرکز شویم؟
فاصله رویا تا هدف چه مقدار است؟
در خیلی از موارد القای رویاها خطرناک است. آنها صرفاً یک علاقه افراطی و گاهاً بدون پشتوانه منطقی به رشته تحصیلی خاصی هستند که در بسیاری از موارد شرایط قبول شدن سختی دارند. متمرکز شدن به آرزوها نه تنها سودمند نیست، بلکه میتواند خطرناک بوده و تاثیر منفی بر روحیه، انگیزه و تلاش کنکوری داوطلب بگذارد.
برای هدف گذاری دنبال رویاهایتان نروید؛ بلکه تواناییهای خود را شناخته و براساس آگاهی از خودتان و شرایط کنکور هدف گذاری کنید. در این صورت با توجه به تواناییهایتان تلاش میکنید که ممکن است حتی شما را به رویاهایتان برساند. به یاد داشته باشید که آرزوی شما در امتداد تلاش شما است. اما تلاش شما نتیجه هدف گذاری درست شما است.
چگونه برای موفقیت در کنکور هدف گذاری کنیم؟
با جزئیات بررسی کردیم که در هدف گذاری مناسب برای کنکور به شناخت از خودتان و شرایط کنکوری نیاز دارید. اما در قدم بعدی باید هدف استراتژیک خود را معین کنید. نکته کلیدی، تعیین یک هدف تاثیرگذار است. هدفی که با توجه به شناخت کافی از شرایط تعیین شده باشد.
برای هدف گذاری باید شرایط کنکور را با توانایی داوطلب تطبیق دهید. در واقع قرار است بررسی کنیم که هر داوطلب در مسیر طولانی کنکور تا چه اندازه پیشرفت میکند و یا چه تواناییهایی دارد؟ به عنوان مثال شرایط ورزشکاران حرفهای برای شرکت در مسابقات را در نظر بگیرید. قبل از هر اقدامی مربیان بنیه جسمی ورزشکار را بررسی میکنند و اینکه آن ورزشکار چه نوع بدنی در چه سطحی از آمادگی دارد؟ قاعدتاً در ابتدا برای تقویت آمادگی جسمانی و سپس برای آموزش فنون و مهارتهای ورزشی اقدام میکنند. در کنکور نیز با ماجرای مشابه روبرو هستیم:
- باید در ابتدا بنیه علمی داوطلب و شرایط تحصیلی او را بررسی کنیم.
- سپس راهکارهایی برای تقویت بنیه علمی پیشنهاد کنیم
- مسیر را تعیین نماییم
- هدفگذاری کنیم تا در طول سال کنکور به نتایج معین برسیم.
آیا رویا با هدف شما همسو است؟
هدف گذاری مناسب برای کنکور تعیین چشماندازی با توجه به تواناییهای دانشآموز است. خیلی ساده قرار است تعیین کنیم که اگر دانشآموزی با توجه به تواناییهایش و یا برنامه مناسب و حرفهای درس خواندن جدی را آغاز کند، در نهایت و نزدیک به کنکور در چه سطحی قرار میگیرد؟
اما رویاها برای رسیدن به شرایطی خاص و دستاوردهای بزرگ هستند. همهی انسانها رویا دارند و رسیدن به رویاهای خود را دوست دارند. قطعاً نمیخواهیم که داوطلب کنکور از رویاهای خود پا پس بگذارد. اما آیا رویاها با اهداف او همسو هستند؟
به عنوان مثال ممکن است داوطلبی رویای قبولی در رشته پزشکی داشته باشد. اما وقتی با او همصحبت میشویم، از درآمد بالا و پول درآوردن قابل توجه دکترها صحبت میکند.
در واقع هدف این داوطلب از رویای پزشکی کسب درآمد بالا است. وقتی هدف متفاوت است، پس میتوانیم از راههای جایگزین نیز استفاده کنیم. برای این دانش آموز میتوان از رشتههای پولساز دانشگاهی اما شرایط پذیرش سادهتر جایگزین کنیم.
القاعات جامعه و تاثیر آن در هدف گذاری کاذب
بسیاری از داوطلبان کنکور برای رویاها و یا اهدافی تلاش میکنند که هیچ دیدگاه خود ساخته از آن ندارند. بلکه رویاها و یا اهداف خود را تحت تاثیر القاعات جامعه کسب کردهاند. آرزوی والدین، صحبتهای معلمها، نظر دوستان، سمت گیری جامعه و… همگی القاعاتی هستند که باعث میشوند تا تحصیل در رشتهای خاص و یا دانشگاهی خاص تبدیل به رویاهای بسیاری از داوطلبین کنکور شود. این القاعات همیشه درست نیستند.
برای درک این نکته فرض کنید داوطلبی برای پول درآوردن در آینده به تحصیل در رشته پزشکی علاقمند است. این دانشآموز تحت تاثیر القاعات جامعه که درباره درآمد بالای دکترها صحبت میکنند، به این باور رسیده که برای پول درآوردن چارهای جز تحصیل در رشته پزشکی ندارد.
اما اکثر این القاعات ریشه در گذشتهای گنگ و بدون تاثیر در آینده دارند. به عنوان مثال، در گذشته جامعه پزشکی درآمد خوبی داشتند. اما آیا هم اکنون و در آینده نیز چنین درآمد بالایی دارند؟ هدف گذاری با توجه به القاعات جامعه اشتباه است.
باید این اهداف کاذب و بیاثر را کنار بگذاریم و برای داوطلب اهدافی با توجه به شناخت تواناییها و استعدادها تعیین نماییم. در این صورت هدف گذاری مناسب برای کنکور شکل گرفته است.
الگوسازیی برای مطالعه کنکور چیست؟
الگوسازی یا ماکتسازی از جمله عوامل کاملاً تاثیرگذار برای هدف گذاری مناسب در مطالعه کنکور است. ولی دقیقاً چه شرایطی را شامل میشود؟
دانشآموزانی را تصور کنید که در سطح تحصیلی معین و معدلی که دارد با توجه به شرایط شخصی و خانوادگی خود مطالعه کنکور را آغاز کند. قطعا در سال پیش، دانشآموزانی مشابه او برای کنکور تلاش کردهاند. حالا میتوانیم بررسی کنیم که دانشآموزان با شرایط مشابه و با چه مقدار تلاش در کجا هستند و چه دستاوردی کسب کردهاند؟ این همان الگوسازی برای مطالعه کنکور است.
چرا به الگوسازی برای هدف گذاری نیاز داریم؟
وقتی در چنین قالبهایی قرار بگیرید و عملکرد دانشآموزان با شرایط مشابه سال قبل را با جزئیات بررسی کنید، قطعاً دیدگاه بهتری نسبت به شرایط کلی خود دارید و میتوانید هدف گذاری دقیقتری را اعمال کنید. به عنوان مثال هدف گذاری برای کسب رتبه دو رقمی برای یک داوطلب با معدل ۱۶ در سال یازدهم دبیرستان چندان منطقی نیست.
چراکه شرایط این دانش آموز چه با تاثیر معدل سال یازدهم و چه بدون تاثیر معدل تقریباً یکسان است و با شرایط مشابه داوطلبان در سال قبل پتانسیل کسب رتبه دو رقمی را ندارد.
با به کارگیری الگوها میتوانید هدف گذاری منطقیتری برای ادامه راه کنکور داشته باشید. کافی است خودتان را در قالب افراد مشابه سال قبل قرار دهید و بررسی کنید که اگر مانند آنها تلاش کنید، در چه سطحی قرار خواهید گرفت و چه دستاوردهایی کسب میکنید؟ البته هدف گذاری صرفاً کسب رتبه در کنکور نیست؛ بلکه میتواند شامل نکات و جزئیات دیگری نیز شود.
ممکن است هدف گذاری کسب درآمد و یا مهاجرت باشد که در این صورت میتوانیم داوطلبین را به سمت رشتههایی هدایت کنیم که برای هر نوع هدفی از کسب درآمد تا مهاجرت سودمند هستند.
هدف گذاری مطالعاتی چیست؟
فکر کردن به آنکه در آینده قصد دارید تا چه کاره شوید همگی بخشی از هدف گذاری شغلی هستند. اما حالا در سال پایان تحصیلی هستید و باید کاملاً جدی برای کنکور آماده شوید. در این صورت به هدف گذاری مطالعاتی نیاز دارید. هدف گذاری مطالعاتی در واقع چگونگی برنامهریزی کردن برای درس خواندن اصولی و پیشرفت تحصیلی مناسب است.
هدف گذاری مطالعاتی، کسب رتبه ایدهآل با شرایط پیش رو است. در این صورت هر دانشآموز البته با توجه به راهنمایی مشاوره کنکور میداند که با پتانسیلی که دارد و ساعات مطالعه که در پیش گرفته است، احتمالاً در کنکور پیش رو چه رتبهای را کسب خواهد کرد. در این صورت میداند که با تلاش فعلی چه جایگاهی دارد. اما قطعاً علاقه دارید که جایگاه بهتری کسب کنید. پس حالا در تکاپوی آن هستید که برای رسیدن به جایگاه بهتر چه کار کنید؟ و چه برنامههایی را در پیش بگیرید؟
تعیین مسیر مطالعه کنکور
اولین دستاورد پس از هدف گذاری مطالعاتی، پیدا کردن مسیر درست برای آمادگی کنکور است. وقتی هدف کاملا شفاف در دسترس قرار دارد، حالا خیلی ساده میدانید که از چه مسیری تا آن نقطه را سپری کنید. مثلاً میتوانید درباره روش درس خواندن، نوع کتابهای کمک آموزشی، ساعات مطالعه، تمرکز بر روی نقطه ضعفها و… تصمیمگیری کنید.
به این ترتیب خیلی ساده میدانید که باید چند ساعت در هر روز و در چه بازههای مطالعاتی برای رسیدن به هدف خود درس بخوانید. حتی میتوانید با توجه به اهداف خود برای تفریحات نیز برنامهریزی کنید.
اهداف خرد شده برای آمادگی کنکور
پیدا کردن یک هدف اصلی برای آمادگی کنکور دیدگاه ما را نسبت به شرایط کاملاً شفاف میکند. در این صورت بهتر میتوانیم هدف بزرگ خود را در اهداف کوچکتری تفکیک کنیم که رسیدن به هر کدام از آنها ساده و دست یافتنی است.
مثلاً میتوانیم برای اهداف کوچکتری مانند آمادگی در تابستان برنامهریزی کنیم. در این صورت میدانیم که بهترین کتابها و یا روشهای درس خواندن در تابستان چه هستند؟ از همین ایده میتوانید برای عبور از ترم یک سال کنکور، ترم دوم و یا زمان نوروز و ایام فرجه میان امتحانات برنامهریزی کنید.
با تفکیک اهداف بزرگ به سمت اهداف کوچک، نقشه راه جامعی در اختیار دارید که حتی درباره تعیین نوع درسها، روش درس خواندن تستی و یا تشریحی، ساعات مطالعه و… به ما کمک خواهند کرد.
تلاش برای مدیریت اهداف جزئی باعث میشود تا در مسیر درستی برای رسیدن به هدف اصلی قرار داشته باشید و از پتانسیل واقعی و صددرصدی خودمان برای تحقق هدف گذاری مناسب در مطالعه کنکور استفاده کنیم.
چرا هدف گذاری غلط مانع درس خواندن برای کنکور است؟
به همان اندازه که هدف گذاری مناسب برای کنکور باعث ایجاد انگیزه و برنامه میشود و کمک میکند تا با انرژی مضاعف و بهرهمندی صددرصد از تمام قوا درس بخوانید، هر نوع هدف گذاری غلط و یا درس خواندن بدون هدف خطرناک است.
اگر بدون هدف درس میخوانید و یا هدف نامناسبی را در پیش گرفتهاید، باید منتظر بحرانهای سختی در روزهای کنکوری باشید. بدون هدف بودن، عامل بازدارنده و موانع جدی کنکوری است. اما بیهدفی و یا هدف غیرمنطقی چه تبعاتی دارد؟
هدف گذاری غلط و عدم تمایل به درس خواندن
وقتی هدف ندارید، دیگر دلیلی وجود ندارد که برای درس خواندن جدی دست به کار شوید. دانشآموزانی که هدف مشخصی در برنامه مطالعه کنکور ندارند و یا اسیر اهداف غیر واقع و حتی رویا پردازی شدهاند، خیلی زود از درس خواندن خسته میشوند.
دانشآموزان با اهداف رویایی وقتی رسیدن به رویاها را بعید میبینند، بدون تردید دل از درس خواندن میکشند. مثلاً ممکن است بگویند وقتی نمیتوانم پزشکی قبول شوم، پس چرا باید درس بخوانم؟ و یا وقتی نمیتوانم دانشگاه شریف قبول شوم، پس چرا باید درس بخوانم؟ و یا ممکن است بگویند اگر رتبه آنها دو رقمی نمیشود، پس چرا باید درس بخوانند؟
تمام این ضد و نقیضها بکگراندهای ذهنی دانشآموز هستند که به شدت بر روحیه جنگندگی او تاثیر منفی میگذارند. آنها خودشان را در مقابل هدفی بزرگ و رویایی بدون سلاح میبینند و چون قادر به فتح این قله نیستند، خیلی زود خودشان را میبازند و تسلیم میشوند. همیه این اتفاقات برای آن پیش آمده که هدف نامناسب و در کل خیلی رویاگونه را تصور میکنند.
توصیه نهایی برای هدف گذاری در کنکور
بدون هدف هیچ کاری انجام نمیشود. اگر هم دست در کاری ببرید جز وقت کشی، رفع مسئولیت، انجام ناقص کار و البته شکست چیزی در انتظار شما نیست.
اما وقتی هدف مناسبی در اختیار دارید، گویی انگیزهی مضاعف در شما شکل میگیرد. حالا هر حرکت شما، هر روز شما و هر ساعت شما معنا پیدا میکند. از طرفی میدانید که برای چه چیزی تلاش میکنید و هر قدمی که بر میدارید، لذت رسیدن به هدف را تجربه خواهید کرد. به شرط آنکه هدف شما در سطح توانایی شما و کاملاً دسترس پذیر باشد.
اهداف رویایی، مانند طی کردن مسیری در برهوتی بیپایان است. مسیری که گویی هر چه پیش میروید، به هیچ جای مشخصی نخواهید رسید. اهداف بزرگ آنقدر بزرگ هستند که قدمهای کوچک را بیاثر و نتایج پله به پله را بیمعنی میکنند. با رویا پردازی موفقیتهای کوچک خود را نمیبینید، چون در دام تفکری خیلی بزرگ گرفتار هستید.
اما وقتی هدف گذاری مناسب برای کنکور دارید، قطعاً هر قدم خود را میبینید و از هر پیشرفتی هرچند کوچک خوشحال شده و انرژی مضاعفی میگیرید. تعیین هدف، مرز انفجار انگیزه و یا غرق شدن در مرداب بیتفاوتیها است. حالا شما کدام یک را میخواهید؟ آیا میخواهید با انگیزه درس بخوانید و یا زیر میز زده و بازی سخت کنکور را رها میکنید؟