راهنمای کامل معرفی رشته علوم تربیتی
همه فکر میکنند که علوم تربیتی یعنی معلم شدن، اما این رشته خیلی وقت است که از قالب کلاس درس درآمده و حالا در زمینههای تخصصی گوناگونی فعالیت میکند. امروزه متخصصان این رشته در پشت صحنه طراحی اپلیکیشنهای آموزشی، اتاقهای فکر انتشارات کتابهای درسی، استودیوهای تولید محتوا و حتی تیمهای طراحی بازیهای فکری حضور دارند.
علوم تربیتی یک رشته دانشگاهی در حوزه علوم انسانی است که به مطالعه علمی فرایندهای آموزش و پرورش میپردازد. این رشته فراتر از معلمی، متخصصانی تربیت میکند که میتوانند روشهای تدریس را بهبود بخشیده، برنامههای درسی را طراحی کرده و نظامهای آموزشی را تحلیل کنند. آموزش ابتدایی، آموزش پیش دبستانی و برنامهریزی آموزشی از جمله گرایشهای مختلف این رشته هستند. فارغ التحصیلان این رشته در مدارس، مراکز مشاوره، انتشارات کتابهای درسی و سازمانهای بهزیستی فعالیت میکنند. در این مقاله به طور کامل با رشته علوم تربیتی، بازار کار و آینده شغلی آن آشنا خواهید شد.
اهداف رشته علوم تربیتی
رشته علوم تربیتی فقط به دنبال معلم شدن نیست، بلکه به دنبال تربیت کسانی است که بتوانند نظام آموزشی را از درون تغییر دهند. از طراحی یک برنامه درسی برای میلیونها دانشآموز گرفته تا کمک به یک کودک دیرآموز در کلاس درس همه در دایره اهداف این رشته قرار میگیرند. اجازه دهید تا اهداف رشته علوم تربیتی را با نگاه موشکافتری بررسی کنیم.
بهبود فرآیند یاددهی و یادگیری
هدف اصلی علوم تربیتی برای بهینهسازی فرایند انتقال دانش و مهارت از معلم به دانشآموز است. این هدف بر پایه نظریههای یادگیری مانند رفتارگرایی، شناختگرایی، ساخت گرایی است و به دنبال پاسخ به این سوال است که انسانها چطور یاد میگیرند؟ و چگونه میتوان این فرایند یادگیری را بهتر کرد؟ برای رسیدن به این هدف چند زمینه علمی متفاوت وجود دارد:
1. شناخت سبکهای یادگیری
هر دانشآموز شیوه متفاوتی برای یادگیری دارد. علوم تربیتی به معلم یاد میدهد که چطور این تفاوتها را شناسایی کرده و روش تدریس خود را با آنها تطبیق دهد. مثلاً یک معلم آموزش دیده برای یاد دادن جدول ضرب به یک دانشآموز دیداری از نمودار و رنگ استفاده میکند.
2. طراحی آموزشی
فراتر از تدریس سنتی، متخصصان این رشته یاد میگیرند که چطور یک درس را مرحله به مرحله طراحی کنند. در تعیین اهداف آموزشی در سطح دانش و مهارت گرفته تا انتخاب روش تدریس مناسب بخش بزرگی از اهداف رشته علوم تربیتی است.
3. مدیریت کلاس و ایجاد محیط یادگیری امن
متخصصین رشته علوم تربیتی میدانند که چگونه قوانین کلاس را به صورت مشارکتی تدوین کنند و رفتارهای چالش برانگیز را مدیریت نمایند تا فضایی ایجاد شود که در آن دانشآموز خردسال از اشتباه کردن نترسد.
تربیت نیروی انسانی متخصص برای نظام آموزشی
نظام آموزشی هر کشور برای کارکرد صحیح به نیروهایی فراتر از معلم کلاس نیاز دارد. رشته علوم تربیتی متخصصانی پرورش میدهد که هر کدام از آنها میتوانند بخشی از ماشین بزرگ نظام آموزشی در کشور را راهاندازی کرده و یا مدیریت نمایند. علوم تربیتی به دنبال پرورش معلمهایی است که هم روانشناسی یادگیری را میدانند و هم میتوانند عملکرد خود را تحلیل کرده و اصلاح نمایند. پرورش مدیران و رهبران نظام آموزشی، متخصصین برنامهریزی درسی و آموزش و تربیت مشاوران و راهنمایان تحصیلی همگی بخشی از اهداف کلی این رشته هستند.
طراحی و ارزشیابی برنامههای درسی
برنامه درسی فقط کتابی نیست که دانشآموز زیر بغل زده و به مدرسه میبرد. بلکه برنامه درسی نقشه راه آموزشی است که از تعیین اهداف گرفته تا انتخاب محتوا، روش تدریس و شیوه ارزشیابی را شامل میشود. از جمله اهداف اصلی رشته علوم تربیتی پرورش متخصصانی است که این نقشه راه آموزشی را طراحی و اجرا میکنند. هر برنامه درسی باید مشخص کند که دانشآموز در پایان دوره چه چیزهایی میداند؟ چه مهارتهایی کسب کرده است؟ و چه نگرشهایی در او ایجاد شده است؟
پیوند آموزشی با فناوریهای نوین
ورود فناوری به کلاس درس حالا یک انتخاب لوکس نیست، بلکه یک ضرورت آموزشی است. ضرورتی که به یکی از اهداف اصلی رشته علوم تربیتی تبدیل شده است. این رشته حالا باید متخصصانی تربیت کند که بدانند چطور از ابزارهای دیجیتال، هوش مصنوعی و پلتفرمهای آنلاین در خدمت یادگیری استفاده کنند، بدون اینکه اصل تعامل انسانی را قربانی فناوری کرده باشند. این هدف در چند سطح اجرا میشود:
- طراحی محتواهای آموزشی چند رسانهای
- طراحی آموزش الکترونیکی از طریق پلتفرمها مانند شاد، ویانا، درس آموز و…
- استفاده از هوش مصنوعی در خدمت شخصی سازی آموزشی
- تبدیل فرایند یادگیری به بازیهای رایانهای یا موبایلی
- ارتقای سواد دیجیتال و تفکر انتقادی در دانشآموزان
وظایف شغلی رشته علوم تربیتی
اگر وظایف شغلی رشته علوم تربیتی را روی کاغذ بخوانید، شبیه به یک فهرست از کارهای اداری به نظر میرسد. اما در عمل این وظایف با هم تلاقی میکنند و مرزهایشان به کلی محو میشود.
در جلسات مشاوره انتخاب رشته بارها داوطلبانی را دیدهام که فکر میکنند وظایف علوم تربیتی در تدریس داخل مدرسه خلاصه شده است. حتی یک بار دانشآموزی با این تفکر که شغل سادهای است و فقط حرف میزنند، قصد انتخاب آن را داشت. اما باید بدانید که متخصصین علوم تربیتی فقط درس نمیدهند، بلکه باید در مقام روانشناس، مددکار، قاضی و گاهی پرستار نزد دانشآموزان خردسال باشند که ممکن است هزاران مشکل ریز و درشت را با خود به مدرسه آورده است. وظایف این رشته در چند سطح کلی است:
- تدریس و آموزش در مدارس و آموزشگاهها با مهارتهای مدیریت یادگیری
- مشاوره و هدایت تحصیلی برای کمک به شناخت استعداد دانشآموزان
- تعیین اهداف آموزشی، انتخاب محتوای مناسب و ترتیب ارائه مطالب درسی
- مدیریت مدرسه یا مراکز آموزشی
- بودجهبندی و زمانبندی کلاسها در مدرسه و رسیدگی به مسائل انضباطی
- طراحی و اجرای آزمونهای ارزشیابی و تحلیل نتایج برای شناسایی نقاط ضعف و قدرت دانشآموز
- تولید محتوای آموزشی از قبیل نوشتن کتابهای درسی، طراحی جزوات کمک آموزشی و تولید ویدیوهای آموزشی
- مدیریت پلتفرمهای آموزش مجازی در مدارس آنلاین و یا موسسات آموزش از راه دور
درسهای رشته علوم تربیتی در مقطع کارشناسی
درسهای رشته علوم تربیتی فقط موضوعات تئوری نیستند که پشت میز دانشگاه حفظ شوند. این دروس از روانشناسی رشد تا کارورزی در مدارس هر کدام به نوعی دانشجو را برای مواجهه با دنیای واقعی آموزش آماده میکنند. متاسفانه در برنامههای مشاوره انتخاب رشته بارها با داوطلبینی مواجه هستم که فکر میکنند با یک رشته خیلی ساده و کاملاً تئوری در سطح دانشگاهی روبرو هستند. پارسال دختری برای مشاوره انتخاب رشته پیش ما آمد و فکر میکرد رشته علوم تربیتی صرفاً خواندن دروس حفظی و نهایتاً بازی با کودکان در دوره کارآموزی است! اما وقتی از او سوال کردیم که آیا میتواند مطلبی سخت را برای یک کودک با ذهنیت دیداری توضیح دهد، واقعا هیچ نظری نداشت.
دروس پایه و اصلی رشته علوم تربیتی
دروس پایه در رشته علوم تربیتی مانند فونداسیون این ساختمان بزرگ هستند. دانشجویی که روانشناسی رشد را نمیداند، قطعاً در محیط کار واقعی نمیفهمد که چرا یک دانشآموز کلاس اولی نمیتواند مانند یک دانشآموز کلاس ششمی تمرکز کند. دروس پایه در رشته علوم تربیتی به قرار زیر هستند:
- روانشناسی عمومی
- روانشناسی رشد
- روانشناسی تربیتی
- جامعه شناسی آموزش و پرورش
- فلسفه تعلیم و تربیت
- تاریخ آموزش و پرورش
- آمار و روشهای تحقیق
- آشنایی با قوانین آموزش و پرورش
دروس تخصصی در رشته علوم تربیتی
دروس تخصصی رشته علوم تربیتی به شکلی تدوین شدهاند که دانشجو را از یک نظریه پرداز صرف به یک معلم، مدیر یا برنامهریز عملیاتی تبدیل میکند. هر درس در این سطح پنجرهای است که به بخشی از دنیای واقعی آموزش باز میشود. در جدول زیر مهمترین دروس تخصصی این رشته را با زمینههای مطالعاتی هر کدام بررسی کردهایم:
نام درس | زمینه مطالعاتی |
|---|---|
اصول و مبانی آموزش و پرورش | مطالعه در زمینه فلسفه آموزش، تاریخ تعلیم و تربیت و اهداف نظامهای آموزشی |
روشها و فنون تدریس | مطالعه در زمینه طراحی آموزش، مدیریت کلاس، الگوهای تدریس و ارتباط معلم با دانشآموز |
ارزشیابی تحصیلی | اصول روانسنجی، روشهای طراحی آزمون، تحلیل آماری نمرات و ارزشیابی تکوینی |
برنامهریزی درسی و آموزشی | اصول طراحی برنامههای درسی، تعیین اهداف یادگیری و سازماندهی محتوا |
مدیریت آموزش | یادگیری رهبری سازمانی، بودجهبندی مدارس، روابط انسانی و نظارت و راهنمایی |
تکنولوژی آموزش | مطالعه در زمینه طراحی چند رسانهای، آموزش الکترونیکی و واقعیت مجازی و… |
آموزش و پرورش کودکان با نیازهای ویژه | روانشناسی کودکان استثنایی، توانبخشی و آموزش روشهای تدریس اختراقی |
تعلیم و تربیت در اسلام | مطالعه در زمینه فلسفه تربیت اسلامی، اندیشههای اسلامی و… |
دروس اختیاری رشته علوم تربیتی
دروس اختیاری در رشته علوم تربیتی به دانشجویان این فرصت را میدهد که مسیر حرفهای خود را براساس علاقه شخصی و نیاز بازار کار شکل دهند. از طراحی بازیهای آموزش دیجیتالی گرفته تا آموزش بزرگسالان و سلامت روان در مدرسه این درسها طراحی شدهاند تا شکاف بین آموزش رسمی و نیازهای واقعی در میدان عمل را پر کنند. درسهایی مانند:
- آموزش بزرگسالان و سوادآموزی
- آموزش خانواده و فرزند پروری
- آموزش و پرورش کودکان پیش دبستانی
- بازی و یادگیری
- آموزش چند فرهنگی و تنوع قومی
- طراحی بازیهای آموزش دیجیتال
- آموزش بر مبنای تولید محتوای رسانهای
- ادبیات کودکان و نوجوانان
- سلامت روان در مدرسه
رتبه مورد نیاز برای قبول شدن رشته علوم تربیتی
رشته علوم تربیتی از جمله رشتههای تاپ و بسیار محبوب کنکوری نیست، ولی هرگز نمیتوان آن را در جایگاه یک رشته دست و پا بسته نیز معرفی کرد. یک رشته نسبتا محبوب که قبول شدن در آن خیلی سخت نیست، اما چالشهای خاص خودش را دارد. قبول شدن رشته علوم تربیتی در دانشگاههای برتر تهران رتبههای بسیار بالایی را میطلبد. تا جاییکه این رشته در دانشگاه تهران کاملا رقابتی است. اما در سطح دانشگاههای روزانه شهرستان و یا شبانه و دانشگاه آزاد رقابت به معنای واقعی و فشرده وجود ندارد. برای قبول شدن در این رشته به رتبههای زیر نیاز دارید:
سطح دانشگاه | رتبه تقریبی منطقه یک | رتبه تقریبی منطقه ۲ | رتبه تقریبی منطقه ۳ |
|---|---|---|---|
دانشگاههای برتر مانند دانشگاه تهران، شهید بهشتی و علامه طباطبایی | زیر ۸۰۰۰ | زیر ۶۰۰۰ | زیر ۵۰۰۰ |
دانشگاههای سطح متوسط مانند خوارزمی، اصفهان، فردوسی مشهد و… | ۸۰۰۰ الی 15000 | ۶۰۰۰ الی 12000 | ۵۰۰۰ الی 10000 |
دانشگاههای روزانه در شهرستانها | 15000 الی 25000 | 12000 الی 20000 | 10000 الی 18000 |
شبانه (نوبت دوم) | 20000 الی 35000 | 20000 الی 30000 | 18000 الی 23000 |
تواناییهای مورد نیاز رشته علوم تربیتی
علوم تربیتی بیش از آنکه به دانش نظری وابسته باشد، به تواناییهای فردی و اجتماعی نیاز دارد. در یک جلسه مشاوره انتخاب رشته، دانشآموزی نزد ما آمد و علاقه داشت تا رشته علوم تربیتی را با توجه به رتبهای که کسب کرده بود انتخاب کند. به هر حال رتبه او تقریباً متوسط در سطح قبولی همین رشته بود. اما دیدگاهش عجیب بود، زیرا فکر میکرد این رشته ساده است و به راحتی تا لیسانس آن را طی کرده و نهایتاً معلم میشود. ولی اصلاً صبر، تحمل بالا و مهارتهای ارتباطی قوی برای تبدیل شدن به یک متخصص کارکشته علوم تربیتی را نداشت. بهرحال اگر قصد ورود به این رشته دارید، باید ویژگی های خاصی هم داشته باشید:
- صبر و تحمل بالا برای کار با کودکان و نوجوانان
- مهارتهای ارتباطی قوی برای صحبت با دانشآموزان و والدین
- خلاقیت و نوآوری برای آموزش دادن یک مبحث به دانشآموزان با تواناییهای متفاوت
- قدرت مشاهده و تحلیل رفتار دانشآموزان در کلاس درس
- توانایی مدیریت زمان و برنامهریزی برای تدریس مرحله به مرحله
- علاقه واقعی به موضوعات آموزش و پرورش در سطح دانشآموزی
- توانایی ایجاد روابط عاطفی و همدلی با دانشآموزان خردسال
بازار کار رشته علوم تربیتی، قرار است کجاها کار کنید؟
صحبت درباره بازار کار رشته علوم تربیتی از آن دست بحثهای عجیب و پر از ابهام است. تقریباً هیچکدام از داوطلبین کنکور و حتی والدین آنها نگرش درستی درباره بازار کار این رشته ندارند. در میان تمام جلسات مشاوره انتخاب رشته، تقریباً همه داوطلبین فکر میکنند که تمام بازار کار این رشته در معلمی خلاصه شده است. اما فرصتهای شغلی این رشته را نباید فقط در تابلوهای استخدام آموزش و پرورش جستجو کنید. فرصتهای شغلی این رشته به قرار زیر است:
بخش دولتی
- استخدام در آموزش و پرورش از طریق آزمون یا دانشگاه فرهنگیان (ماده ۲۸)
- استخدام در سازمان بهزیستی برای کار در مهد کودکها، مراکز نگهداری کودکان بیسرپرست و یا کانونهای اصلاح و تربیت
- استخدام در سازمان فنی و حرفهای
- وزارت علوم و تحقیقات
- نهضت سوادآموزی
بخش خصوصی و خود اشتغالی
- مدارس غیرانتفاعی و آموزشگاههای خصوصی برای تدریس، مدیریت و یا مشاوره تحصیلی
- همکاری در تالیف، ویراستاری علمی و طراحی کتابهای درسی و کمک آموزشی
- فعالیت در تیمهای پلتفرمهای آموزشی آنلاین و استارتاپهای آموزشی
- کار در مراکز مشاوره تحصیلی و کلینیکهای روانشناسی
- تولید اسباب بازیها و بازیهای آموزشی
- فعالیت در مهد کودکها و مراکز پیش دبستانی بخش خصوصی
- تولید محتوای آموزشی در شبکههای اجتماعی
درآمد رشته علوم تربیتی چقدر است؟
درآمد یکی از همان بحثهای پر از ابهام در رشته علوم تربیتی است. وقتی بر این باور باشید که فارغ التحصیلان این رشته چارهای جز معلم شدن ندارند، سقف درآمدی را نیز نهایتاً تا همین شغل معلمی ارزیابی میکنید. ولی آیا تا به حال به این فکر کردهاید که یک کارشناس علوم تربیتی تا چه اندازه میتواند در زمینه فروش دورههای آموزشی، بازیهای فکری و یا کتابهای کمک درسی موفق باشد؟ البته روی کاغذ همه چیز قشنگ به نظر میرسد، اما واقعیت میدان چیز دیگری است. زیرا شانس آنکه یک کارشناس علوم تربیتی از طریق تولید بازی فکری به درآمد قابل توجه رسیده باشد، کم است. با این حال درآمد رشته علوم تربیتی را از چند منظر بررسی میکنیم.
درآمد در بخش دولتی
معلمان رسمی آموزش و پرورش حقوق خود را براساس قانون مدیریت خدمات کشوری دریافت میکنند. این مبلغ نیز شامل حقوق پایه، فوقالعاده شغلی، حق مسکن، حق اولاد و سنوات میشود. حقوق معلمی و در کل کارمند آموزش و پرورش در سالهای اول خدمت تقریباً پایین در حد وزارت کار است. اما با گرفتن پستهای مدیریتی و جایگاه شغلی افزایش پیدا میکند. ولی در کل چه در آموزش و پرورش و یا در دیگر سازمانها مانند بهزیستی، فنی و حرفهای یا نهضت سوادآموزی درآمد رشته علوم تربیتی بیشتر از حقوق کارمندی نیست.
درآمد در بخش خصوصی
درآمد رشته علوم تربیتی در بخش خصوصی بسیار متنوعتر و حتی غیر قابل پیش بینی است. یک معلم در مدرسه غیرانتفاعی براساس توافق با مدیر مدرسه حقوق میگیرد که میتواند کمتر یا بیشتر از بخش دولتی باشد. یک مشاور تحصیلی در کلینیکهای روانشناسی بسته به تعداد مراجعان و تعرفه جلسات درآمد دارد. همچنین تولید کننده محتوای آموزشی که برای پلتفرمهای آنلاین کار میکند، ممکن است به ازای هر پروژه یا هر ساعت کار دستمزد بگیرد. اما در کل درآمد بخش خصوصی زمانی خوب است که کارآفرینی انجام دهید و صرفاً حقوق بگیر این بخش نشوید.
گرایشهای ارشد علوم تربیتی
احتمالاً علاقه ندارید که تحصیلات دانشگاهی خود را صرفاً تا پایان دوره کارشناسی ادامه دهید. خیلیها حتی تا قبل از ورود به دانشگاه برای ادامه تحصیل در مقاطع تکمیلی برنامهریزی میکنند و قطعاً علاقه دارید تا فرصتهای ادامه تحصیل رشته علوم تربیتی را مرور کنید. گرایشهای اصلی در تحصیلات تکمیلی رشته علوم تربیتی به قرار زیر هستند.
گرایش ارشد برنامهریزی درسی
برنامهریزی درسی علمیترین و پرطرفدارترین گرایش ارشد رشته علوم تربیتی است که در آن دانشجو یاد میگیرد چطور یک برنامه آموزشی را از مرحله نیازسنجی و طراحی اهداف تا انتخاب محتوا، اجرا و ارزشیابی نهایی مدیریت کند. طراحی آموزشی و تدوین اهداف یادگیری و همچنین تحلیل یا نقد محتوای کتب درسی از جمله زمینههای مطالعاتی این گرایش است. یک فارغ التحصیل ارشد برنامهریزی درسی فرصتهای شغلی خوبی دارد:
- کارشناس تدوین کتب درسی
- مشاور طراحی دورههای آموزشی
- کارشناس برنامهریزی در واحد آموزش سازمانها
- تحلیلگر و ارزیاب محتوای آموزشی انتشارات کمک درسی
گرایش ارشد مدیریت آموزشی
در این گرایش دانشجویان یاد میگیرند که چگونه یک مدرسه، آموزشگاه و یا سازمان آموزشی را اداره کنند. این گرایش تلفیقی از علوم تربیتی و مدیریت است و فارغ التحصیلان آن برای رهبری و راهبری نهادهای آموزشی آماده میشوند. بخش بزرگی از مطالعات این گرایش در زمینه نظریههای مدیریت و رهبری سازمانی است. همچنین در زمینه رفتار سازمانی و روابط انسانی در محیطهای آموزشی نیز مطالعاتی دارند. دانشجویان در این گرایش بر تمام قوانین و مقررات آموزش و پرورش مسلط شده و زمینههای شغلی خوبی هم دارند:
- مدیریت مدارس دولتی و غیرانتفاعی
- معاونت آموزشی، اجرایی و پژوهش در مدارس
- کارشناس در ادارات آموزش و پرورش مناطق و استانها
- مدیریت آموزشگاههای آزاد و موسسات آموزش خصوصی
گرایش ارشد تکنولوژی آموزش
در این گرایش دانشجویان یاد میگیرند که چگونه از فناوریهای دیجیتالی در خدمت آموزش استفاده کنند. این گرایش به نوعی پل ارتباطی بین علوم تربیتی و دنیای دیجیتال است. فارغ التحصیلان این گرایش نیز برای طراحی و تولید محتوای الکترونیکی، مدیریت پلتفرمهای آموزش مجازی و به کارگیری ابزارهای نوین در تدریس آماده میشوند. البته بازار کار و زمینههای شغلی جذاب و مدرنی نیز دارند:
- طراح و تولید کننده محتوای الکترونیکی برای مدارس و دانشگاهها
- مدیر پلتفرمهای آموزش مجازی در سازمانها
- مشاور فناوری آموزشی در مدارس هوشمند و موسسات آموزشی
- طراحی بازیهای آموزش دیجیتالی و اپلیکیشنها
گرایش مشاوره تحصیلی و تربیتی
دانشجویان در این گرایش یاد میگیرند که چطور دانشآموزان را در مسیر تحصیلی و شخصیتی هدایت کنند. این گرایش ترکیبی از علوم تربیتی، روانشناسی مشاوره و مهارتهای ارتباطی است و فارغ التحصیلان آن برای کار با دانشآموزان، والدین و معلمها در زمینه مسائل تحصیلی، رفتاری و عاطفی آماده میشوند. زمینههای شغلی این گرایش نیز متنوع است:
- مشاوره تحصیلی در مدارس دولتی و غیرانتفاعی
- مشاوره تربیتی در مراکز مشاوره و کلینیکهای روانشناسی
- همکاری با مراکز استعدادیابی و هدایت شغلی
- مشاوره در کانونهای اصلاح و تربیت و مراکز بهزیستی
بهترین دانشگاههای ایران برای تحصیل در رشته علوم تربیتی
انتخاب دانشگاه برای علوم تربیتی فقط به اسم و رتبه محدود نمیشود، بلکه کیفیت هیئت علمی، فرصتهای کارورزی در مدارس و ارتباط با بازار کار آموزش و پرورش گاهی از نام دانشگاه نیز مهمتر هستند. در نهایت موفقیت در این رشته به استعدادها، تواناییها و علاقه شما برای ورود به برنامههای آموزشی بستگی دارد. برای همین در برنامههای مشاوره انتخاب رشته همیشه توصیه میکنم که فارغ از نام دانشگاه این رشته را صرفاً براساس علایق و استعدادهای خود انتخاب کنید. با این حال بهترین دانشگاههای ایران برای تحصیل در رشته علوم تربیتی به قرار زیر هستند:
نام دانشگاه | چرا بهترین است؟ |
|---|---|
دانشگاه تهران | قدیمیترین و معتبرترین قطب علوم تربیتی ایران
– دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی قوی با کتابخانه تخصصی |
دانشگاه علامه طباطبایی | دارای بزرگترین دانشکده علوم تربیتی ایران با بیشترین تنوع گرایشها
– میزبان انواع همایشهای ملی و بینالمللی در زمینه آموزشی و علوم تربیتی |
دانشگاه شهید بهشتی | دارای دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی فعال در زمینه میان رشتهای
– ارتباط نزدیک با مدارس برتر تهران
– فرصتهای کارورزی منحصر به فرد برای دانشجویان |
دانشگاه خوارزمی | اولین مرکز تربیت معلم در ایران
– شانس بالا برای استخدام در آموزش و پرورش |
دانشگاه فردوسی مشهد | قطب علمی شرق کشور در زمینه علوم تربیتی
– دارای کتابخانه غنی و اساتید به نام این رشته |
دانشگاه شیراز | قطب علوم تربیتی در جنوب کشور با امکانات پژوهشی خوب |
دانشگاه تبریز | مرکز اصلی آموزش علوم تربیتی در شمال غرب ایران
– سابقه خوب در زمینه تربیت معلم و پژوهشها در زمینه آموزش دو زبانه |
دانشگاه الزهرا | تنها دانشگاه جامع ویژه بانوان با گروه علوم تربیتی قوی
– دارای فضای آموزشی مناسب برای دانشجویان دختر
– تمرکز قوی بر روی آموزش پیش دبستانی و ابتدایی |
دانشگاه فرهنگیان | مسیر مستقیم استخدام در آموزش و پرورش
– دانشجو از همان ابتدای تحصیل استخدام رسمی آموزش و پرورش است. |
سختیهای رشته علوم تربیتی
رشته علوم تربیتی در نگاه اول شاید راحت و کم چالش به نظر برسد، اما واقعیت چیز دیگری است. از فرسودگی شغلی گرفته تا حقوق نامناسب و یا مدیریت کلاسهای شلوغ و حتی تعامل با والدین فعالیت در این رشته را عملاً یک چالش بیپایان میکند. چطور میخواهید بدون پس زمینه علاقه شخصی با چالشهای دشوار این رشته کنار بیایید؟
یک بار دختری که رتبه متوسطی کسب کرده بود، صرفاً به این دلیل که از معلمی خوشش میآمد، قصد انتخاب این رشته را داشت. این خیلی خوب است که از روی علاقه رشته علوم تربیتی را انتخاب کنید، نه از روی استیصال رتبه و صرفاً قبول شدن در دانشگاه! وقتی همان دختر را موشکافی کردیم، متوجه شد که آن علاقه صرفاً یک سیگنال احساسی است و عملاً درکی از واقعیتهای کار در رشته علوم تربیتی ندارد. سختیهایی مانند:
فرسودگی شغلی و خستگیهای عاطفی
ایستادن مداوم در برابر حداقل ۳۰ دانشآموز با نیازها، خلق و خوها و مشکلات متفاوت اصلاً ساده نیست و به انرژی روانی عظیمی نیاز دارد. معلمی که صبح تا ظهر تدریس کرده، حالا در دنیای آموزش آنلاین باید بعد از ظهر برای والدین در فضای مجازی توضیحات بدهد و یا تکالیف را بررسی کند.
حقوق و مزایای نامتناسب با حجم کار
متاسفانه خیلیها از شغل معلمی فقط آن تعطیلات تابستانی را میبینند. این در حالی است که کارشناس علوم تربیتی تقریباً در تمامی سال فعال است و معمولا از شکاف بین زحمتی که میکشند و دستمزدی که میگیرند، گلایه دارند. تا جاییکه بسیاری از افراد فعال در حوزه آموزش به سمت تدریس خصوصی یا مشاغل دیگری کشیده میشوند.
فشارهای اداری و کاغذ بازی
در علوم تربیتی فقط تدریس نمیکنید، بلکه با پروسه اداری و کاغذ بازی بیپایان از طرح درس نویسی، گزارش نویسی، فرمهای ارزشیابی، جلسات شورای معلمان، بخشنامههای مکرر و… روبرو هستید.
چالش مواجه با والدین دشوار
برخی والدین انتظارات غیر واقعی دارند و حتی برخی از آنها دخالتهای بیجا در امور آموزشی میکنند. برخی هم کاملاً غایب هستند، اما در هر حال تقریباً همیشه همگی آنها در حال شکایت از نحوه آموزش و یا نقد در برنامهریزی درسی و تربیتی هستند. یک کارشناس علوم تربیتی باید با تمام این والدین و سختگیریهای بیپایان آنها تعامل کند.
باورهای نادرست درباره رشته علوم تربیتی
با قطعیت میگویم که تقریباً تمام داوطلبین کنکور و والدین آنها رشته علوم تربیتی را یا اصلاً نمیشناسند و یا به شدت درگیر برخی باورهای غلط درباره این رشته مهم و استراتژیک هستند. بسیاری از بهترین معلمهایی که هم اکنون میشناسید، کسانی هستند که زمانی میخواستند پزشک، مهندس یا وکیل شوند و نشدند. نه به خاطر کم هوشی که به خاطر رتبهای که در کنکور کسب کرده بودند.
یک بار با مدیر موفق یکی از مدارس برتر تهران درباره علاقهمندی دانشآموزان همصحبت بودم. البته او رشته علوم تربیتی نخوانده بود و از طریق تربیت دبیری وارد آموزش و پرورش شده بود. اما برایم جالب بود که میگفت در ابتدا اصلاً علاقهای به رشته معلمی نداشته و حالا مشتاقانه یکی از بهترین مدیران در سطح تهران است. باورهای غلط همیشه شما را در مسیرهای اشتباه میکشانند. موضوعاتی مانند:
علوم تربیتی یعنی معلم شدن و هیچ راه دیگری ندارد!
این رایجترین باور غلط درباره رشته علوم تربیتی است. اگرچه تدریس از مسیرهای اصلی این رشته است، اما فارغ التحصیلان میتوانند در برنامهریزی درسی، مدیریتهای آموزشی، طراحی محتوای الکترونیکی، مشاوره تحصیلی و حتی انتشار کتابهای درسی نیز فعالیت کنند.
این رشته خیلی آسان است و درسهای آن همگی حفظ کردنی و کم اهمیت هستند!
این درست است که درسهای علوم تربیتی مانند پزشکی یا مهندسی بسیار تخصصی و سنگین نیست، اما آسان گرفتن آنها یک توهم است. بررسی اینکه چرا یه کودک یاد نمیگیرد و یا چطور میشود یک کلاس شلوغ را مدیریت کرد و خیلی موارد دیگر اصلاً ساده نیست.
با این رشته نمیتوان پول درآورد!
تحصیل در دانشگاه یک چیز است و پول درآوردن یک ماجرای دیگر. شما اگر بهترین رشته مهندسی و یا پزشکی بخوانید و شم اقتصادی نداشته باشید، باز هم پولی در نمیآورید. در رشته علوم تربیتی نیز ماجرا همین است و راههای درآمد زیادی مانند برگزاری تدریس خصوصی، کارگاههای آموزشی، مشاوره تحصیلی و تدوین کتابهای کمک آموزشی و یا بازیهای آموزشی وجود دارد.
فارغ التحصیلان این رشته بازار کار خوبی ندارند!
این هم یک باور کلیشهای و تقریباً غلط است. البته اگر هدفگذاری یک فارغ التحصیل علوم تربیتی استخدام در آموزش و پرورش باشد، فضا بسیار رقابتی است. اما متخصصین این گرایش از فرصتهای خوب برای فعالیت در آموزشگاههای خصوصی، پلتفرمهای آموزش آنلاین، انتشارات کتابهای کمک آموزشی، مراکز مشاوره و… برخوردار هستند.
آیا واقعا علاقمند به تحصیل در رشته علوم تربیتی هستید؟
اگر همین حالا به تحصیل در رشته علوم تربیتی فکر میکنید، بهتر است لحظهای خیالتان را پرواز دهید و به کلاس درسی بروید که در آنجا دانشآموزی دیشب دعوای پدر و مادرش را دیده و یا دانشآموزی دیگر، صبح گرسنه از خانه بیرون زده و یا یک دانشآموز دیگر مدام بازیگوشی میکند و شما باید به همه آنها ریاضی یاد بدهید! این یک تصویرسازی خیالی نیست، بلکه واقعیت هر روز معلمهایی است که در حال تربیت دانشآموزان خود هستند.
اگر فکر میکنید صرفاً علاقه به معلمی برای ورود به رشته علوم تربیتی کافی است، سخت در اشتباه هستید. در همین لحظه از خودتان بپرسید که آیا حاضر هستید با ۳۰ دانشآموز که هر کدام دنیایی متفاوت دارند، در یک کلاس نفس بکشید، شیطنت آنها را تحمل کرده و با انرژی تدریس کنید؟ اگر پاسخ شما منفی است بهتر است وارد این رشته نشوید. اما اگر پاسخ شما مثبت است، یادتان باشد که در علوم تربیتی قرار نیست دیده شوید. بلکه قرار است مسیر زندگی انسانهای آینده را بسازید.
پاسخ به سوالات متداول شما
آیا برای پذیرش در رشته علوم تربیتی باید حتماً رشته انسانی خوانده باشیم؟
بله، علوم تربیتی در ایران فقط از طریق کنکور علوم انسانی پذیرش میشود. اما اگر به شغل معلمی علاقه دارید، میتوانید از طریق دانشگاه فرهنگیان در مسیرهای دیگر وارد این فضا شوید.
فرق علوم تربیتی با روانشناسی تحصیلی چیست؟
روانشناسی یک علم براساس فرایندهای ذهنی و رفتاری انسانها در حالت کلی است. اما علوم تربیتی دقیقاً بر فرایند یاددهی و یادگیری متمرکز است. یک روانشناس تحصیلی مثلاً علت افسردگی دانشآموز را بررسی میکند، اما یک کارشناس علوم تربیتی بررسی میکند که چرا روش تدریس فعلی برای او موثر نبوده و چطور میشود آن را بهبود داد.
آیا با علوم تربیتی میتوان در جایی غیر از مدرسه فعالیت کرد؟
بله، فارغ التحصیلان رشته علوم تربیتی فرصتهای شغلی زیادی در زمینه مشاوره تحصیلی، انتشارات کتابهای درسی یا کمک آموزشی، پلتفرمهای آموزش آنلاین، سازمان بهزیستی، استارتاپهای آموزشی و… دارند.
آیا میشود با رشته علوم تربیتی مهاجرت کرد؟
بله، اما مسیر مهاجرت آن به نسبت رشتههای دیگر اندکی سختتر است و معمولاً نیاز به ادامه تحصیل در کشور مقصد و تسلط بالا به زبان دارد.
