مزایا و معایب مصرف ریتالین برای درس خوندن و مطالعه
هزینه میانبرها چیست؟ چقدر ارزش دارد مسیر اصلی را رها کنیم و از راهی که شاید به مقصد برسد عبور کنیم؟ واقعیت این است که برای هر راهی شاید بشود میانبری پیدا کرد البته این مسیر کوتاه شده باید امنیت و رسیدن به هدف را تضمین کند. در غیر این صورت بیشتر از یک مسیر فرعی چیز دیگری نیست.
شاید بتوان مصرف ریتالین را هم در این دسته قرار داد؛ در همان دستهای که درست و حسابی نمیدانیم چه تاثیری بر مسیر تحصیلی و زندگیمان دارد. در این مقاله میخواهیم بررسی کنیم که آنچه در مورد ریتالین میگویند چقدر درست، چقدر غلط و یا اغراقآمیز است.
مصرف ریتالین، میانبر موفقیت یا خیال خام؟
دارویی که گاهی اوقات مشاهده شده دانشآموزان و دانشجویان از آن استفاده میکنند و عقیده دارند که باعث ایجاد و افزایش تمرکز میشود. اگر از یک دانشآموز مصرفکننده ریتالین دلیل مصرف را بپرسید جوابش افزایش تمرکز، از بین بردن خوابآلودگی و کمک به مطالعه طولانی مدت است که در دوران امتحانات هم مصرف دارو افزایش پیدا میکند.
بخش درست ماجرا آنجاست که ریتالین دارویی است که ایجاد تمرکز میکند؛ اما چیزی که توصیهکنندگان این ماده به شما نمیگویند این است که این تأثیر همیشگی و همهگیر نیست، یعنی بدن به این ماده به سرعت عادت میکند و بعد از مدتی تأثیر خود را از دست میدهد و از طرفی برای همه جواب نمیدهد.
این درس خواندن و مطالعه بلندمدت بدون خستگی و خوابآلودگی با تأثیر بر روی اعصاب و هورمون مصرف کننده اتفاق میفتد به همین دلیل است که روی بعضی از افراد تأثیر دارد و بعضی نه و در عین حال با هر بار مصرف بدن طالب دوز بیشتر میشود.
مصرف ریتالین خوب است یا بد؟
همانطور که گفتیم این دارو یک داروی تخصصی است و مستقیماً بر روی اعصاب مرکزی و هورمونها اثر میکند. ریتالین را باید روانپزشک با معاینه دقیق و در صورت تشخیص نیاز تجویز کند. فکر کنید این دارو چقدر تخصصی است که حتی پزشک عمومی هم اجازه تجویز ندارد، از همین محدودیتی که سازمان دارو برای ریتالین قائل شده است میتوان به خوبی پیبرد؛ دارویی نیست که بخواهید به همین راحتی از آن استفاده کنید. هرچند هیچ نوع از خوددرمانی توصیه نمیشود؛ اما قطعاً خوردن دارویی مثل سرماخوردگی با خوردن قرص ریتالین که مرکز عملکردش بر روی اعصاب است کاملاً متفاوت است چرا که عوارض ناشی از آنها هر کدام در لیگ متفاوتی است.
بیایید به بدن مصرف کننده ریتالین نگاهی بیندازیم تا بدانیم چه اتفاقاتی در آن رخ میدهد. وقتی یک دانشآموز یا دانشجو سرخود بدون توجه به عوارض سوء ریتالین از آن استفاده میکند باید به بعد هم فکر کند چرا که این داروی تخصصی هورمون و اعصاب را درگیر خواهد کرد و اثرات ماندگاری هم با خود به همراه دارند که هیچجوره نمیتوان از آنها دوری کرد. پس میتوان نتیجه گرفت افراد نمیتوانند بدون نظر پزشکآن را مصرف کرد و مصرف ریتالین به صورت خودسرانه بسیار بد و زیان بار است.
چرا دانشآموزان و دانشجویان از قرص ریتالین استفاده می کنند؟
وقتی دانشآموز یا دانشجو از این دارو استفاده میکند؛ چون در روز مصرف توانسته به خوبی درس بخواند و مدت زمان زیادی این تمرکز را حفظ کند در پایان روز حس خوبی دارد، چرا که تصور میکند مسئولیتش را به بهترین شکل انجام داده و قدمی به سمت موفقیتش برداشته و طبیعتاً این موضوع برایش بسیار شادیآفرین است.
اگر در امتحان هم نتیجه خوبی به دست بیاورد خوب قطعاً برای دفعات بعد باز اصرار به استفاده از ریتالین دارد و از لحاظ روحی تشویق به مصرف میشود، اما مسئله اصلی از همینجا شروع میشود. دفعات بعدی مصرف، مدتزمان و میزان تأثیر بسیار کاهش پیدا کرده پس دانشآموز مجبور به افزایش دوز میشود. حتی ممکن است متوجه نشود که چقدر زودتر و یا بیشتر از این دارو دارد استفاده میکند همانطور که ما متوجه نمیشویم در صحبتهایمان چقدر از تکیه کلامهایمان استفاده میکنیم چرا که تبدیل به یک عادت تکرارشونده شده است که مغز نادیدهاش میگیرد.
فرآیند و اثرات عادت به درس خواندن با مصرف ریتالین
تصور کنید از شروع امتحانات یا شروع مطالعه کنکوری شروع به مصرف ریتالین کنید در پایان امتحانات و کنکور مقدار دوز شما چقدر خواهد بود؟ در حالی که آن تأثیر اولیه را هم دیگر ندارد.
حالا امتحانات و کنکور تمام شده و قرار است به تفریح و استراحت بپردازید، اما آیا ممکن است؟ اگر مصرف کننده ریتالین بودهاید متأسفانه باید بگویم نه برای شما این امکان وجود ندارد، چرا که به مدت طولانی و با دوز صعودی ریتالین مصرف کردهاید و در پایان آزمونها دیگر قرص نمیخورید؛ پس بر روی خوابتان تسلط ندارید، عملاً نمیتوانید بر روی کارهای ساده روزمرهتان تمرکز کنید. بدن حالا خواهان مصرف دوباره دارویی است که به آن عادت کرده یا بهتر بگویم به آن اعتیاد پیدا کرده است.
به صورت کلی نتیجه طولانی مدت ریتالین اعتیاد جسمی و روحی به دارو آن هم در دوز رو به افزایش، عدم تمرکز بر روی دروس در صورت مصرف نکردن دارو، مشکلات خواب و ناتوانی در تمرکز بر جزئیات روزمره زندگی است.
این آسیبها فراتر از چند خط نوشته است و نباید به آسانی از کنارش رد شوید، عوارض همیشگی و خطرناکی که تمام زندگیتان را تا پایان عمر مختل خواهد کرد، چرا که اعتیاد داروهایی که بر روی هورمونها اثر میکنند بسیار مخربتر و ماندگارتر از دیگر انواع اعتیاد است. خوب فکر کنید در حال شروع چه مسیری هستید و پایانش کجاست؟
در یک کلام میتوان گفت هیچ مشاور خیرخواهی روش مصرف ریتالین را به دانشآموز و داوطلب کنکور توصیه نمیکند و ما نیز در یاوران دانش مصرف دارو برای افزایش تمرکز را توصیه نمیکنیم.
در مورد ریتالین چه چیز را به شما نمی گویند؟
اغراق نیست اگر بگوییم که دانشآموز کنکوری تقریباً 365 روز را درگیر امتحان نهایی و کنکور است. مصرف هر دارویی حتی کم عوارضترین نوع دارو هم که باشد فرد را دچار مشکلاتی خواهد کرد، حالا چه برسد به دارویی مانند ریتالین که عوارضی به مراتب قویتری و طولانی مدتتر دارد.
ناگفته نماند داروهایی مانند ریتالین بر روی قسمت حافظه و توان تحلیلگری مغز اثر میکنند و صدالبته در طولانیمدت همین بخشها را دچار نقص میکنند. افرادی که با تجویز پزشک در حال استفاده از این نوع داروها هستند باید مدتها قبل از اینکه بخواهند فعالیت مغزی (برای دانشآموزان مانند درسخواندن، امتحان یا کنکور) داشته باشند؛ باید مصرف آن را تحت نظر پزشک کاهش دهند تا اعتیاد جسمی آن ترک شود.
مصرف طولانی مدت ریتالین چون تحلیلگری و حافظه مغز را مختل میکند، اگر دانشآموزی به دلایل پزشکی از سنین پایین مجبور به استفاده از این دارو بوده در سالهای نزدیک به مهمترین آزمون زندگیشان یعنی کنکور به تشخیص پزشک و روشهای علمی مصرف ریتالین قطع میشود. میتوان گفت حتی روانپزشکان عقیده دارند که مصرف این دارو میتواند برای کنکور مضر هم باشد.
ببینید ممکن است استرس کنکور و تلاشهای شبانهروزی شما را برای لحظاتی دچار شک استفادهکردن از ریتالین بکند؛ اما واقعیت این است که وقتی میخواهید طولانیمدت درس بخوانید آن هم برای کنکور که به حافظه بلند مدتتان نیاز دارید و تحلیلگری مغزتان باید سر جلسه برای حل سؤالات به کمکتان بیاید؛ مصرف ریتالین راهگشای مشکل شما و حتی تضمینکننده موفقیتتان در کنکور نیست.
برای مثال ما همه تریاک را میشناسیم و میدانیم مورفین و بسیاری از داروهای مسکن از مشتقات گیاهی هستند که تریاک از آن کشت میشود. وقتی فردی دچار درد بسیار شدید شده است پزشک مورفین و یا همان مشتقات دارویی را برایش تجویز میکند؛ اما کسی تریاک را توصیه نمیکند و حتی خود بیمار هم ترجیح میدهد از این ماده دوری کند، چرا که نه تنها حالش را بهتر نخواهد کرد؛ بلکه ممکن است به دلایل عوارض آن دچار مشکلات بیشتری هم بشود. یعنی نه تنها دردش ساکت نمیشود؛ بلکه دردها و عوارض دیگری هم گریبانگیرش میشود.
شاید بتوان گفت داروی ریتالین به مراتب از ماده مخدر تریاک هم خطرناکتر است چون با خیال مجوزدار بودنش بسیار راحت از آن استفاده میشود. به صراحت بگوییم اگر با میل خودتان را وارد چرخه استفاده از ریتالین شدهاید باید بدانید که وارد مرحلهای از اعتیاد شدهاید.
9 جایگزین برای ریتالین
ببینید تنها راهکار تمرکز و مطالعه طولانی ریتالین نیست؛ بله شاید امروزه آسانترین راه باشد؛ اما نه همیشگی است و نه تنها راهکار. شما میتوانید از روشهای جایگزین و طبیعی که هم همیشگی هستند و هم بیخطر برای رسیدن به رتبه برتری استفاده کنید. مغز انسان مانند ماهیچههای بدن با تمرین و ورزش قویتر و قویتر میشود پس میتوانید ذهنتان را تمرین دهید و با متدهای بهروز تمرکز در درسخواندن را به بهترین شکل یاد بگیرید و ادامه دهید.
در این بخش روشهای افزایش و بهبود تمرکز را با شما به اشتراک میگذاریم:
1. برنامه منظم و مناسب مطالعاتی
برنامهریزی تحصیلی باعث میشود مغز در ساعات خاصی عادت به مطالعه پیدا کند که همین دلیل ایجاد تمرکز در آن زمانهای خاص است، از طرفی چون زمان استراحت و مطالعه از پیش تعیین شده ناخودآگاه مغز کمتر دچار پراکندگی و بههمریختگی خواهد شد. درسخواندن روی برنامه به صورت مداوم باعث میشود به مرور ذهنتان متمرکزتر و فعالتر شود.
2. کمکگرفتن از یک مشاور تحصیلی
مشاوران تحصیلی در طول سالها با دانشآموزان زیادی سروکار داشتهاند و تجربه بسیار بالایی در این زمینه دارند، شاید عدم تمرکز شما ریشه در استرس یا تسلط نداشتن به دروس باشد که خب چاره کار اینها قرص ریتالین نیست. مشاور تحصیلی میتواند ریشه مشکل شما را پیدا کند و راهکاری متناسب با آن به شما بدهد. نه یک نسخه همگانی و بدون تضمین.
3. پشتیبان تحصیلی مجرب
گاهی صحبتکردن در مورد درس و گزارشدادن مطالعات باعث میشود در مدت زمان بیشتری بر روی تمرکزتان تمرین کنید چرا که باید در قبال وظیفهتان به فرد دیگری پاسخگو باشید. همین حس مسئولیت نسبت به فردی دیگر مغز را در حالت تمرکز قرار خواهد داد.
4. پانسیون مطالعاتی
گاهی اوقات این محیط است که باعث عدم تمرکز میشود و نه مشکلات بالینی که نیاز به دارو حس شود. یعنی شما اگر محیطتان تغییر کند و در یک فضای حرفهای قرار بگیرید، در شما تمرکز و توان مطالعه طولانی ایجاد میشود. چرا که در محلی مثل پانسیون مطالعاتی عوامل حواسپرتی در کمترین حالت ممکن است و به علاوه اینکه به مشاور تحصیلی، اساتید و پشتیبان هم دسترسی دارید.
5. مطالعه گروهی
قرارگرفتن در گروه و ایجاد حس مشترک باعث خواهد شد شما کاملاً متمرکز درس بخوانید، چون رقبا و افراد هم هدفتان را در پیش چشمانتان دارید و همین شما را به مطالعه فعال تشویق میکند.
6. فعالیتهای فیزیکی مناسب
یادگیری را میتوان یک کار فیزیکی در نظر گرفت. پس حرکات کششی بعد از ساعتها نشستن و مطالعه میتواند بسیار مفید و تأثیرگذار باشد. با خستگی جسمی معلوم است که نمیتوانید تمرکز کنید یا طولانیمدت درس بخوانید پس به اندازه نیاز و در حدی که باعث خستگی بیش از حد نشود فعالیت ورزشی و بدنی داشته باشید.
7. تفریحات مناسب کنکوری
تفریح بخشی از آماده شدن برای کنکور است. با تفریح ذهن شما آرام میشود و آمادگی یادگیری مباحث بعدی را به دست میآورید؛ اما هر تفریحی هم مناسب روزهای کنکور نیست، چرا که بعضی تفریحات برای مغزتان مانند یک پروژه نیمه تمام تعریف میشوند و بخشی از ذهن را درگیر نگه میدارد و همین تمرکز را کاهش میدهد. یادتان باشد حتماً تفریح کنید؛ اما مناسب با دوره کنکور.
8. تغذیه اصولی
مغز ما به شدت تحت تأثیر موادی است که با آن تغذیه میشود. مصرف مناسب مواد غذایی پروتئینی و کربوهیدراتهای طبیعی در تمرکز شما به هنگام مطالعه تأثیر خواهد داشت. برای مثال مغز در هنگام دریافت قند و پروتئین فعالیت بهتری دارد؛ اما اگر بیش از حد قند مصرف کنید یا از فستفود در مواقع نامناسب استفاده کنید مغز بهجای تمرکز دچار پردازش سریع در زمان بسیار کوتاه خواهد شد که در آن لحظه تمرکز بسیار دشوار است و بعد مغز با کاهش میزان زیادی از سوخت مواجه میشود که باز نمیتواند تمرکز کند. توصیه نهایی در مورد تغذیه برایتان این است که حتماً صبحانه مقوی و بخورید مواد غذایی درستی را انتخاب کنید و به میزان لازم آب بخورید تا شیمی مغزتان را تنظیم کند.
9. خواب و استراحت کافی
شما اگر کم بخوابید مغز بازدهی کافی برای تمرکز نخواهد داشت به همان میزان اگر زیاد بخوابید مغز دچار گنگی میشود و تا بخواهد به حالت و فعال و متمرکز برسد عملاً زمان مفید را از دست دادهاید. استراحت مابین دروس (منظورمان عدم دریافت اطلاعات جدید و استراحت ذهنی است) باعث میشود؛ ذهنتان جان تازه بگیرد و بتوانید بهتر از قبل تمرکز کنید.
اینها بخشی از روشهای افزایش تمرکز بود که با انجام دادنشان به مرور متوجه پیشرفتتان خواهید شد؛ مخصوصاً از ماه دوم بهصورت تصاعدی شاهد بهتر و بهتر شدن تمرکزتان خواهید بود. حالا میبینید همه راهها با ریتالین ختم نمیشود.
واقعیت در مورد این دارو این است که اصولاً پزشک متخصص بعد از سنجیدن تمام جوانب روانی و بالینی باید در دوز مناسب و نحوه مصرف صحیح این دارو را تجویز کند و حتی اجازه استفاده از ریتالین فقط با وجود یک یا دو فاکتور صادر نمیشود؛ بلکه مجموعهای از عوامل دلیل تشخیص نیاز به ریتالین است. پس برای درس خواندن اولین و خطرناکترین گزینه را کنار بگذارید و روشی اصولی و آیندهنگر را پیش بگیرید.
یک پایان خوش برای ریتالین
یک راه طولانی اما امن بهمراتب بهتر از یک میانبر پر خطر است. تازه اگر این میانبر حتی مسیرتان را از مقصد اصلی دور نکند. ببینید شاید مصرف ریتالین در کوتاه مدت و اوایل مصرف خوب به نظر برسد و حتی نتایج گذرا هم داشته باشد، اما هرچه جلوتر بروید اثراتش بدتر میشود و حتی کارکرد هم نخواهد داشت. در حالی که با یک سیستم منظم میتوانید هر روز وضعیت مطالعهتان را بهتر و بهتر کنید و وضعیت تمرکزتان هم به شکل بسیار خوبی بهبود پیدا کند.
حرف آخر را با یک مثال بگویم، فکر کنید شمع روشنی روی یک میز چوبی است، این شمع رو به اتمام است و هر آن ممکن است شعله میز چوبی شما را به آتش بکشد. برای خاموشکردن شمع به آن کوچکی چه میکنید؟ فوت میکنید تا خاموش شود یا سطلی بزرگ و پر از آب را رویش خالی میکنید؟ با سطل آب شمع را خاموش کردهاید؛ اما حالا میز چوبی به خاطر آب دیگر غیرقابلاستفاده است اطراف کثیف شده و خلاصه راهحلش این نبوده است، چرا که فقط با یک فوت شمع خاموش میشد و دیگر نیاز به اینهمه خرابکاری نبود.
اگر برای حل مشکلمان به دنبال راهحل هستیم باید گزینهای را انتخاب کنیم که نتیجه درستی داشته باشد بدون آنکه آسیب ایجاد کند.