بهترین روش های خلاصه نویسی درس + تکنیک اختصاصی هر درس
مسیر طولانی کنکور توشه راه میخواهد و توشه راه هر کنکوری چیزی جز مطالب درسی تثبیت شده در ذهنش نیست. طبیعی است که مطالبی که در طی یک سال مطالعه میکنید. به مرور از ذهن پاک شود یا جزئیاتش را به خاطر نیاورید و این برای تست زنی کنکور و رتبه نهایی قطعاً تأثیر منفی دارد. مرور، راهکار درستی برای حل این مشکل است؛ اما قطعاً نمیتوان تمام مطالب مطالعه شده در هفته را در چند ساعت مرور کرد. آیا یاخلاصه نویسی درسی کنکور راهکار این مشکل است یا روش دیگری وجود دارد؟ گاهی کل مطالب یک صفحه یا یک فصل مهم و کنکوری به نظر میرسد، خب راهکارش چیست؟
نقش مرور در تثبیت بلندمدت حافظه
قبل از یادگیری خلاصهنویسی کنکور بهتر است بدانیم مرور در حالت کلی چیست. وقتی قرار است مطالبی را به صورت طولانی مدت در حافظه نگه داریم (مثل همین کنکور) باید در فاصلههای زمانی مشخص شده مطالب درسی را سریع و هدفمند مطالعه کنیم. این کار باعث خواهد شد مطالب در حافظه طولانی مدت تثبیت شود تا در مواقع لزوم مثل سر جلسه کنکور یا امتحان نهایی مطلب درسی را خیلی سریع و راحتتر به خاطر بیاورید.
مرور مطالعه مجدد نیست، بلکه تمرکز بر نکات کلیدی درس است که هم سریعتر انجام میشود و هم نقاط ضعف را پررنگتر میکند که در نتیجه میتوانید با شناسایی سریع و درست قبل از بدتر شدن این نقطه ضعف آن را حل کنید. همین باعث افزایش بازدهی خواهد شد.
تسلط بر مطالب کنکوری بیشتر از مطالعه مطالب جدید در گرو مرور اصولی مطالب قبلی هست. این مرور اصولی بدون خلاصهنویسی کنکوری امکانپذیر نیست. در ادامه این روش را به شما آموزش میدهیم.
4 روش خلاصه نویسی درسی با تاثیر قطعی
همانطور که روش مطالعه هر درس متفاوت است قطعاً روش خلاصه نویسی درس ها با هم فرق میکند. به همان روشی که شیمی را خلاصه نویسی میکنید نمیتوان زیست را خلاصه نویسی کرد. در مورد سبک مطالعه هر درس مقالات روش مطالعه کنکوری را مطالعه کنید. در این بخش چند روش مهم و کاربردی برای خلاصه نویسی درس را توضیح میدهیم.
کلمه کلیدی | توضیحات |
|---|---|
کلمه کلیدی | نوشتن کلمات کلیدی و ارتباط بین مفاهیم |
درختی | مفهم اصلی تنه درخت مفاهیم فرعی مرتبط شاخهها |
جدولی | مطالب مقایسهای، تشابه، مزایا و معایب |
سؤال محور | ایجاد پرسشوپاسخ فعال از مطالب خوانده شده |
کلمه کلیدی
به جای نوشتن جملههای طولانی و توضیح تمام مطالب مهم، کلمات کلیدی را بنویسید و بعد ارتباط بین این کلمات و موضوع اصلی را در چند کلمه یادداشت کنید. این روش برای دروس حفظی و تاریخهای مهم بسیار کاربردی است. در این روش با یک نگاه گذرا قبل از امتحان میتوانید مطالب را مرور کنید.
نمودار درخت حافظه
سبکی از نکته نویسی است که برای دروس دینی، زیست، جامعه شناسی و روانشناسی برای کنکور بسیار خوب عمل میکند. این روش را برای ماندگاری مطالب کنکوری در ذهنتان حتماً جدی بگیرید. روش کار با این نمودار را با یک مثال برایتان شرح میدهیم، همانطور که از اسم این روش مشخص است نموداری شبیه به درخت را باید ترسیم کنید که شاخههای فرعی زیادی میتواند داشته باشد. تنه اصلی اسم درس را بنویسید و در شاخهها موارد فرعی. درس دینی را در نظر بگیرید؛ مثلاً درس توحید در تنه درخت نوشته میشود، انواع توحید در چند شاخه متفاوت. هر کدام از موارد توحید خود زیرمجموعهای شامل آیه، حدیث و یا مطالب دیگر است برای هرکدام از اینها یک شاخه جداگانه بسازید و بخشی از آیه را بنویسید.
میتوانید دو نمودار ترسیم کنید نموداری کامل که تمام موارد را در شاخهها نوشتهاید و نموداری که مثلاً فقط بخشی از مطالب را روی نمودار درختی وارد کرده باشید. زمانی که نمودار نیمهکاره را نگاه میکنید مطالب درس در ذهنتان مرور خواهد شد و اگر شاخهای بود که یادتان نیامد به کتاب یا نمودار کامل نگاه میکنید.
اگر کشیدن دو نمودار به نظرتان سخت است میتوانید نمودار کاملی ترسیم کنید و محتوای هر شاخهای که در خاطرتان است پاک کنید و فقط شاخه را در نمودار باقی بگذارید تا یادتان باشد که این مطلب یک زیرشاخه داشته است.
این روش باعث خواهد شد حافظه بلند مدتتان تقویت شود، مطلبی که خواندهاید تثبیت شده و در زمان نیاز بدون وقفه مطلب را یادآوری کنید. پس قدرت حافظه، تثبیت و بازیابی شما در این روش کاملاً تقویت خواهد شد.
جدولی
اگر یک درس پر از موارد مقایسه، مزایا، معایب و حتی تعریفهای نزدیک به هم و کاربردی است، این روش خیلی به کارتان خواهد آمد. جدول باعث میشود در یک نگاه تفاوتها و شباهتها برایتان پررنگ شود به همین خاطر بهخوبی در ذهنتان بماند، چرا که مرور مقایسهای بسیار سریع انجام میشود. برای مثال جدول زیر را بررسی کنید. به عنوان مثال به جدول درس زیستشناسی توجه کنید:
ویژگی | RNA | DNA |
|---|---|---|
نوع قند | ریبوز | دئوکسیریبوز |
تعداد رشته | تک رشتهای | دو رشتهای |
محل | هسته و سیتوپلاسم | هسته |
وظیفه | انتقال و ساخت پروتئین | ذخیره اطلاعات ژنتیکی |
پایداری | ناپایدارتر | پایدارتر |
نوع باز خاص | یوراسیل | تیمین |
همچنین به جدول درس تاریخ توجه کنید:
ویژگی | قاجار | صفویه |
|---|---|---|
بنیانگذار | آقا محمدخان | شاه اسماعیل |
مذهب رسمی | شیعه | شیعه |
پایتخت | تهران | اصفهان |
وضعیت کشور | ضعیف | قدرتمند |
علت سقوط | ضعف پادشاهان | حمله افغانها |
سؤال محور
این روش از روشهای قبلی حرفهایتر است، باید از مطالب خوانده شده سوار طراحی کنید و در عین حال پاسخ سؤال را خودتان بدهید. این روش باعث میشود قدرت بازیابی ذهنتان بیشتر شود. در عین حال آمادگی بیشتری برای سؤالات امتحانی و تستی داشته باشید.
خلاصه نویسی کنکوری علاوه بر این روشها میتواند با ذهن و سبک یادگیری شما سازگار شود. میتوانید بعضی از درسها به روشی که خودتان بهتر متوجه میشوید بنویسید، شاید این روش برای فرد دیگری نامفهوم باشد؛ اما خودتان با یک نگاه تمام مطالب برایتان مرور شود.
تکنیک های خلاصه نویسی ویژه هر درس
فیزیک
در درس فیزیک مفاهیم و تعاریف را باید خلاصه نویسی کرد. فرمولهای مربوطه را بنویسید و در عین حال زیر هر فرمول یک یا دو نمونه سؤال بهوسیله همان فرمول حل شود تا کاربرد و نکات فرمول در تمرین حل شده مشخص شود. تمام فصول کتاب را تا آخر به همین روش انجام دهید.
شیمی
موضوعات رو به زبان خودتان بنویسید و تعاریف را مانند متن کتاب یادداشت کنید. برداشتهای خودتان از شکلها، آزمایشها و جدولها را بنویسید میتوانید به صورت حاشیهنویسی هم انجام دهید. میتوانید واکنشهای مهم را مانند تیتر بنویسید و به عنوان توضیحات فرایند این واکنش و نکات مهم آن را توضیح دهید.
نکته شیمیایی: مطالب و نکاتی که استثنا محسوب میشوند را حتماً جداگانه و به عنوان استثنا بنویسید.
واکنشها و شیمی آلی: شیمی مباحث خاصی مثل شیمی آلی و فرمولها را یکییکی یادداشت کنید.
استوکیومتری: مدل حل واکنشها را کامل توضیح دهید در شیمی مباحث جدول تناوبی، فرایندهای اسید و باز باید کامل شرح داده شود.
یادآوری: شیمی بسیار فرار است پس به جزئیات دقت کنید.
ریاضی
در ریاضیات از هر مبحث فرمول، یک یا دو مثال حل شود. نیازی به نوشتن نکات نیست، اما حتماً برای هر فرمول یک یا دو مثال را تا رسیدن به جواب نهایی حل کنید (کاملاً روی کاغذ و نه ذهنی) اگر میخواهید مرور کنید حتماً تمام مثال را مرحلهبهمرحله پیش بروید و صرفاً با یک نگاه کلی از مثال حل شده رد نشوید.
این روش برای ریاضی 1، 2 و 3 حسابان 2 و 3 بسیار کاربردی است.
هندسه
کل صورت قضایا را در یک برگه جدا بنویسید و تعاریف را در یک برگه دیگر. اگر داخل دفتر مینویسید یک بخش را کامل به قضایا اختصاص دهید و بخش دیگر را به تعاریف و موارد دیگر. با این روش هر وقت بخواهید قضایا را بخوانید نیاز نیست بین مباحث مختلف جابهجا شوید. سعی کنید از هر فصل 2 الی 3 مسئله خاص همراه با حل مسئله را وارد خلاصه نویسی درس خود کنید.
زیست
اول از همه شکلها را بکشید و روی شکل کتاب یا شکل کشیده شده با توجه به مطالب کتاب علامتگذاری کنید. اگر مطلب کتاب بخش توضیحات دارد؛ اما شکل ندارد خودتان شکلش را بکشید و داخل شکل آن مطلب را مشخص کنید.
در هر فصل موضوعات مهم را به زبان خودتان بنویسید، مسئولیت و ارتباط هر عضو و کار آن را توضیح دهید.
نکته زیستی: مطالب مرتبط (ارتباط معنایی) بین فصول را پیدا کنید و بنویسید.
مطالب را در سه مبحث جانوری، گیاهی و انسانی بیاموزید و نقاط مشترک و تفاوتهای بین جانوری ـ انسانی، انسانی ـ گیاهی را به صورت نکات مهم یادداشت کنید.
موارد استثنا و خاص را اول تیتروار و بعد با توضیحات دقیق بنویسید یادتان باشد باید به متن و محتوای کتاب وفادار باشید و در عین حال به زبان خودتان این مطلب را بنویسید.
عربی
قواعد هر درس را خلاصهوار در اول درس بنویسید طوری که در یک نگاه به درس بدانید این درس قواعدش چیست. در عربی هر درس میتواند دارای یک یا چند نکته ترجمه باشد، حتماً این نکات را بنویسید. به لغات دقت کنید بعضی از لغات در عربی در شرایط خاص معنای متفاوتی دارند این لغت و شرایط خاصش را بنویسید.
همه لغات عربی مهم است پس کل لغات هر درس را استفاده کنید البته نیاز نیست همه را وارد دفتر خلاصه نویسی درس کنید ممکن است لغات در آخر کتاب باشند پس علامت بزنید و شماره صفحه را در دفترچه وارد کنید تا در زمان مرور به آن بخش کتاب مراجعه کنید.
فنون
درس فنون را میتوان به سه بخش ادبیات، قافیه و عروض و آرایه تقسیمبندی کرد. در بخش تاریخادبیات اسامی و تاریخها را همراه با کمی جزئیات (جهت یادآوری) بنویسید.
آرایهها را به زبان خودتان توضیح دهید و مثال بزنید، هر مثالی که برای خودتان عینی و قابلدرک است و بعد از مثال یا تمرینات کتاب وارد آن کنید.
قافیه و عروض تمام تیترها را مهم هستند و باعث تفکیک ذهنی شما در زمان مطالعه خواهد شد پس آنها را یادداشت کنید. تمام وزنهای ذکر شده در کتاب را کامل بخوانید، آواها و آهنگها را به ترتیب بنویسید. مثال را هم فراموش نکنید بعد از هر وزن یک و آهنگ یک مثال مرتبط و قابل فهم بیاورید. درس فنون شامل دستور زبان هم میشود این بخش را تیتروار یادداشت کنید.
تاریخ
درس تاریخ را به روش جدول زمان خلاصه نویسی کنید. این جدول زمان چیست؟ یک جدول عمودی است که وقایع تاریخی مثلاً از سال 1250 تا 1400 را در بر میگیرد. شما باید وقایع، افراد تأثیرگذار در واقعه را در بازه زمانی مشخص کنید برای مثال در بازه 1283 چه اتفاقی افتاده و چه کسانی در این اتفاق دخیل بودند. بازه بعدی میتواند از 1283 تا 1315 باشد باز وقایع در ستون مقابل نوشته شود و اشخاص تأثیرگذار هم همینطور.
در این روش شما با مرور کلی جدول میتوانید زنجیره اتفاقات را کامل یاد بگیرید و حتی ارتباطات پنهان بین اتفاقات را هم متوجه میشوید. نکته مهم دیگر این است که مطالب کتاب گاهی پراکنده است با این روش و دستهبندی شدن مطالب، پراکندگی از بین میرود و ذهنتان مرتب میشود.
نکته اساسی: هر دانشآموز با هر روش و زبانی که متوجه مطلب میشود میتواند خلاصه نویسی درس را انجام دهد.
نحوه خلاصه نویسی درس ویژه کنکور و دوازدهمی ها
اگر فکر کردهاید خلاصه نویسی درسی کنکور فقط نوشتن خلاصه مطالب است باید بگویم که سخت در اشتباهید. چرا که اگر بدون اصول این کار را انجام بدهید با کلی برگه به هم ریخته و شلوغ مواجه خواهید شد که به هیچ دردتان نمیخورد که هیچ بلکه بیشتر سردر گمتان میکند. اینجا این اصول را به ترتیب میگوییم تا بهتر بتوانید خلاصه نویسی کنید.
انتخاب گزینشی مطالب: همه چیز را ننویسید؛ مفاهیم کلیدی، تعریفهای مهم، فرمولها، روابط علت و معلولی و نکاتی که احتمال دارد در تست کنکور بیاید.
به زبان خودت بنویس: اگر قرار است کتاب را در دفتر خلاصه نویسی درس رونویسی کنید؛ بهتر است که کلاً بیخیال خلاصه نویسی شوید؛ چون اصلاً ارزش افزودهای برای یادگیری ندارد. در حالی که وقتی به زبان خودتان با اصطلاحات محاورهای مطلب درسی را بنویسید مغز مجبور میشود همه جوانب درس را پردازش کند و همین باعث میشود اطلاعات ماندگاری بیشتری داشته باشند.
ساختار بندی مطلب: خلاصه نویسی درسی کنکور را طوری بنویسید که با یک نگاه متوجه مطلب و زیرمجموعههایش بشوید. استفاده از تیتر بندی، فلش، نمودار، جدول، نمودارهای درختی و… همه باعث خواهند شد مطالب بسیار طبقهبندیشده در ذهنتان بماند و در عین حال سر جلسه کنکور مطالب به راحتی و دقیق به خاطرتان بیاید.
مختصر و مفید
خلاصه شما باید آنقدر کوتاه باشد که خیلی سریع با یک نگاه بتوانید مرور کنید، اما منظورمان این نیست که از مطلب اصلی بزنید. شما باید مطالب مهم و کنکوری را به خلاصه ترین شکل ممکن بنویسید. طوری که هم مطلب اصلی جا نماند و هم این کوتاه نویسی درس را گنگ و غیر قابل فهم نکند.
خلاصه به روز
خلاصه نویسی درسی کنکور را به روز نگه دارید. موقع درس خواندن ننویسید و رهایش کنید تا وقتی که دوباره بخوانید، بعد از تستزنی یا آزمون آزمایشی دوباره به سراغ خلاصهها بروید و مطالب جدید مرتبط با آن درس با به خلاصه اضافه کنید. مثلاً درس 2 شیمی را خواندهاید و در آزمون یا کتاب کار با نکتهای جدید از درس 2 شیمی روبرو میشوید حتماً این تست و توضیحاتش را در ادامه خلاصه نویسی بنویسید.
صبوری در خلاصه نویسی
همان اول کار خلاصه نویسی نکنید. درس را یکبار بخوانید و مطالب که برایتان جا افتاد شروع به خلاصه نویسی درسی کنکور کنید. یادتان باشد در مرحله اول شما هنوز نکات مهم را به خوبی نمیتوانید تشخیص دهید. بهترین زمان برای خلاصه نویسی بعد از مطالعه کامل درس و حل تمرینات یا تست است.
چرا خلاصه نویسی درس فقط برای مرور نیست؟
برای یادگیری فعال دروس کنکوری بهترین کار همین خلاصه نویسی درس است، چرا که به درک، تثبیت و بازیابی مطالب سر جلسه کنکور کمک بسیاری زیادی میکند. وقتی خودتان را موظف به نوشتن خلاصه درس بدانید در حین مطالعه شروع به پردازش مطالب میکنید، کدام مطلب مهم است کدام یکی فرعی است و نیاز به خلاصه نویسی ندارد. در عین حال وقتی مطالب درسی را به زبان خودتان بنویسید مطالب عمیقتر در ذهنتان خواهد ماند.
خواندن منفعلانه شما را در کنکور به جایی نخواهد رساند، اینکه فقط مطلب را روخوانی کنی و گاهی هایلایت کنید یک مطالعه دل خوش خوش کننده است و نهایتاً فقط برای آشنایی با مطالب کاربرد دارد. با خلاصه نویسی درس مغز وارد فرایند تصمیمگیری میشود که کدام مطلب مهم است، کدام یکی فرعی است و فقط با یک اشاره در خلاصه نویسی باید از آن عبور کنیم و در نهایت ارتباط این مطالب با هم چیست. تمام اینها باعث میشود سر جلسه کنکور ذهن سریعتر و راحتتر مطالب را بازیابی کند که این باعث میشود با سرعت بیشتری تست زنی کنید.
از فایدههای دیگر خلاصه نویسی درس این است که دچار استرس زیاد نخواهید بود؛ چون مطالب حجیم و گاهی کشدار کتابدرسی در یک دفترچه خلاصه میشود و با همین کاهش حجم اولین قدم را برای کمتر کردن استرس برمیدارید. دیگر قرار نیست یک کتاب چندین صدصفحهای را بخوانید؛ بلکه کافی است یک مطلب به زبان خودتان که نکات مهمش جداگانه نوشته شده را بخوانید.
نکته کاربردی: خلاصه نویسی فقط یک وسیله مرور نیست؛ بلکه برای خودش به تنهایی یک روش مهم در فرایند یادگیری هست، حتی اگر هیچوقت آن خلاصه را نخوانید مراحل خلاصه نویسی درس کار خودش را برای یادگیری عمیق کرده.
توصیه های یاوران دانش برای خلاصه نویسی درس
ماجرای خلاصه نویسی درس برای کنکور کاملاً متفاوت است و میتوانیم بگوییم هیچ توصیهای برای خلاصه نویسی کردن مطالب برای کنکور نداریم. چرا که هیچ دانش آموزی نمیتواند به خلاصه نویسی هایش برای کنکور صد در صد اعتماد کند؛ چرا که شرایط کنکور با توجه به حجم درس، میزان اهمیت کنکور و استرسی که در دانش آموز ایجاد میکند پس خلاصه نویسی عملاً بیاثر میشود البته برای مرور بیاثر میشود، اما اگر برای یادگیری، تثبیت و تقویت حافظه انجام شود بسیار کارآمد خواهد بود.
همانطور قبلا گفته شد روش مهم و کارآمدی که برای نکته نویسی کنکور داریم استفاده از درخت حافظه است، درخت حافظه بر روی ماندگاری مطلب در حافظه بلند مدت، تثبیت و بازیابی مطالب تأثیر بسیار مثبتی دارد.