معرفی رشته بهداشت حرفه ای HSE + تحصیل، شغل، درآمد و مهاجرت
از قدیم گفتهاند که پیشگیری بهتر از درمان است و رشته بهداشت حرفه ای تمام قد برای تحقق همین شعار ساده طراحی شده است. کارشناسان بهداشت حرفه ای با حساسیت بالا شرایط محیط و الزامات بهداشتی در کسب و کارهای مختلف را زیر نظر دارند. آنها در خط مقدم سلامت عمومی کارگران قرار دارند و نمیگذارند تا هیچ خطری جان کارگران را تهدید کند.
بهداشت حرفه ای رشتهای تلفیقی، کاربردی، مسئولیت پذیر و بسیار حیاتی در جامعه و صنعت است. از متخصصان این رشته باید به عنوان مدافعان سلامت جامعه و صنعت یاد کنیم که در مقابل هر نوع تخلف، کم اهمالی، ناآگاهی و رفع مسئولیت مشاغل میایستند. از طرفی میتوانند به تمام مشاغل کمک کنند تا زمینه تأمین تمام الزامات بهداشتی را رعایت نمایند. اگر فکر میکنید که کارشناس بهداشت حرفه ای قرار است پشت میز نشسته و فقط نکات بهداشتی را گوشزد کند، سخت در اشتباه هستید. این رشته از جمله عملیاتیترین رشتهها است و کارشناسان آن قرار است تا عمق واحدهای صنعتی و صنفی فعالیت میدانی کنند. در این مقاله از یاوران دانش قصد داریم تا جامع و هدفمند رشته بهداشت حرفه ای را معرفی کنیم.
واحدهای درسی رشته بهداشت حرفه ای
رشته بهداشت حرفه ای در تمام مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری ارائه میشود. این رشته در مقطع کارشناسی معمولاً با ۱۴۰ الی ۱۴۵ واحد درسی و با ترکیب درسهای عمومی، پایه، تخصصی و کارآموزی تدریس خواهد شد.
دانشجویان رشته بهداشت حرفه ای مباحثی از قبیل ایمنی، بهداشت محیط کار، ارگونومی، سمشناسی شغلی و مدیریت ریسک در محیط کار را مطالعه میکنند. از دروس عمومی که بگذریم، درسهای پایه شامل مباحثی از جمله فیزیولوژی و آناتومی انسان، فیزیک عمومی، شیمی عمومی، بیوشیمی، میکروبشناسی، بهداشت عمومی، اکولوژی محیط کار و چند درس دیگر است. اما دروس اصلی و تخصصی این رشته شامل واحدهای زیر میشود:
دروس مربوط به بهداشت حرفه ای و ایمنی
دانشجویان در این درسها با اصول بهداشت حرفه ای و بهداشت پرتوها آشنا میشوند. همچنین تمام عوامل زیانآور محیط کار از جمله سروصدا، ارتعاش، روشنایی، گرما و یا فشار هوا را مطالعه میکنند. دیدگاه عملیاتی از انواع عوامل زیانآور شیمیایی محیط کار پیدا کرده و نسبت به عوامل بیولوژیکی محیط کار نیز مانند باکتریها، قارچها و ویروسها برنامه جامع درسی را سپری میکنند.
دروس مربوط به ارگونومی و روانشناسی کار
در این درسها دانشجویان کارشناسی بهداشت حرفه ای با تمام اصول ارگونومی برای مهندسی فاکتورهای انسانی آشنا میشوند و یاد میگیرند که بهترین حالت کار کردن در مشاغل گوناگون چگونه است. بحثهایی مانند استرسهای شغلی، روانشناسی کار و بهداشت روانی در محیط کار از دیگر مباحث در این دروس بهداشت حرفه ای است.
دروس سمشناسی و بیماریهای شغلی
دانشجویان رشته بهداشت حرفه ای در این درسها مباحثی مانند سمشناسی صنعتی، طب کار و بیماریهای ناشی از کار را یاد میگیرند. همچنین تمام اصول معاینات پزشکی شاغلان را فرا خواهند گرفت. به این ترتیب با حضور در هر واحد صنعتی و یا صنفی میتوانند وضعیت سلامت کارکنان را ارزیابی کنند.
دروس مربوط به قوانین و استانداردها
از مهمترین درسهای تخصصی رشته بهداشت حرفه ای است. قانون برای فعالیت بهداشتی هر نوع کسبوکار ملاحظات گوناگونی را پیش بینی کرده و کارشناسان بهداشت حرفه ای در صف مقدم اجرای این قوانین هستند. دانشجویان در این درسها با تمام قوانین کار و تأمین اجتماعی آشنا شده و تسلط کامل بر استانداردهای ایمنی و بهداشت پیدا میکنند.
دروس کارآموزی و پروژه
هر دانشجوی رشته بهداشت حرفه ای باید چندین واحد کارآموزی را در صنایع مختلف برای کسب تجربیات عملی سپری نماید. از طرفی موضوع پروژه آنها نیز باید تحقیقی در زمینههای مختلف بهداشت صنایع و محیط کار باشد.
گرایشهای کارشناسی ارشد بهداشت حرفه ای
دانشجویان پس از پذیرش در رشته بهداشت حرفه ای تازه در آغاز یک داستان طولانی هستند. این رشته تا مقطع کارشناسی برای همهی دانشجویان مشترک است. اما در کارشناسی ارشد ماجرا بسیار متفاوت است. زیرا چندین گرایش کاملاً کاربردی در انتظار دانشجویان بهداشت حرفه ای است که قصد ادامه تحصیل دارند. انواع گرایشهای ارشد بهداشت حرفه ای به قرار زیر است:
کارشناس ارشد گرایش بهداشت حرفه ای
ورود به صنایع و بررسی الزامات بهداشتی و رعایت قوانین در تمام واحدهای صنفی بخشی از برنامههای شغلی بهداشت حرفه ای است. این ماجرا در مقطع کارشناسی ارشد نیز تحت عنوان دورهای با همین نام ادامه پیدا میکند. در این گرایش دانشجویان ارشد به مطالعات عمیق در زمینه کنترل عوامل زیانآور محیط کار میپردازند و هر نوع عامل خطرناک شیمیایی، فیزیکی، بیولوژیکی و یا ارگونومیکی را بررسی میکنند. از طرفی مطالعات عمیق در زمینه ارزیابی ریسکهای شغلی و ارائه راهکارهایی برای آنها دارند.
کارشناسی ارشد ایمنی صنعتی
واحدهای صنعتی همیشه دارای پتانسیل خطرات زیادی هستند. اگر این واحدها به درستی طراحی نشده و بهرهبرداری نشوند، احتمال هر نوع حادثه وجود دارد. دانشجویان ارشد ایمنی صنعتی مهارتهای کافی برای پیشگیری از هر نوع حادثه در محیط کار واحدهای مختلف صنعتی را یاد میگیرند.
پیشگیری از حوادث شغلی از قبیل سقوط، برقگرفتگی، انفجار و یا آتشسوزی مهمترین محوریت مطالعه این گرایش است. طراحی سیستمهای مدیریت ایمنی مانند ISO و یا OHSAS به همراه آنالیز حوادث و روشهای کاهش ریسک، بخش دیگری از مهارتها و مطالعات آکادمیک این گرایش است. افراد این گرایش قرار است تا محیط کار را برای میلیونها کارگر امن و پایدار کنند.
کارشناس ارشد گرایش ارگونومی
ارگونومیک بودن به منزلهی راحت بودن نیست، بلکه به منزلهی کارکرد بدون فشار فیزیکی و یا روانی بر بدن است. کارشناسان ارشد گرایش ارگونومیک بهداشت محیط مطالعات گستردهای در زمینه طراحی محیط کار متناسب با تواناییهای فیزیکی و روانی انسانها را آغاز میکنند. آنها دانش کاملی در زمینه پیشگیری از اختلالات اسکلتی و عضلانی دارند و نسبت به ارگونومی برای طراحی رابطه انسان و ماشین پژوهش میکنند.
در این گرایش دروس و زمینههای تحقیقاتی در زمینه ارگونومی فیزیکی و آنتروپومتری، ارگونومی شناختی و روانشناسی کار به همراه اصول طراحی ایستگاههای کاری تا روشهای ساخت محصولات ارگونومیک تدریس میشود.
کارشناس ارشد سمشناسی شغلی
هر واحد صنعتی پتانسیل مواجه شدن با انواع مواد سمی است. این خطر بالقوه کافی است تا یک گرایش تخصصی و بسیار مهم در سطح کارشناسی ارشد بهداشت حرفه ای برای آن تدارک دیده شود. این گرایش بر بررسی اثرات مواد شیمیایی بر سلامت افراد در مشاغل گوناگون میپردازد. همچنین به موضوعاتی از قبیل حدود مجاز مواجهه شغلی و ارزیابی سمیت مواد وارد میشود. در عین حال کارشناسان ارشد این گرایش مهارت کافی برای راهکارهای حفاظتی، پیشگیری و درمانی تا کارهای اضطراری در مواجهه با انواع مواد سمی واحدهای صنعتی را دارند.
درسهای این گرایش شامل موضوعات جامع درباره مکانیسمهای سمیت مواد شیمیایی میشود. البته موضوعات مانند سمشناسی مولکولی و یا ژنتیکی نیز برای این گرایش مطرح است.
کارشناس ارشد بهداشت پرتوها
همه میدانیم که قرار گرفتن در مواجهه برخی از پرتوها خطرناک است. اما آیا راهکارهای مقابله با آن و یا روشهای تأمین ایمنی در مقابل پرتوها را میدانید؟ این وظیفه بر عهده کارشناسان بهداشت حرفه ای است که در مقطع ارشد مطالعات جامع در زمینه حفاظت برابر پرتوهای یونساز و غیر یونساز را سپری میکنند. دانشجویان این گرایش در زمینه ایمنی مراکز پرتو درمانی و یا ایمنی صنایع هستهای نیز مطالعاتی را انجام میدهند.
کارشناسی ارشد گرایش مدیریت
از جذابترین و در عین حال پرکاربردترین گرایشهای ارشد بهداشت حرفه ای است. دانشجویان این گرایش مطالعات گسترده در زمینه بهداشت حرفه ای، ایمنی و محیط زیست انجام داده و در نهایت مهارت استقرار سیستمهای یکپارچه مدیریت HSE را کسب میکنند. HSE یک سیستم استاندارد جهانی برای اجرای قوانین بهداشتی در واحدهای بزرگ صنعتی است. فارغالتحصیلان این گرایش فرصت تبدیل شدن مدیر HSE و یا سرپرست HSE در شرکتهای بزرگ و یا پروژههای مختلف عمرانی را دارند.
مقایسه جامع گرایشهای مختلف کارشناسی ارشد بهداشت محیط
گرایش | محور اصلی | دروس کلیدی | بازار کار | مهارتهای مورد نیاز |
|---|---|---|---|---|
بهداشت حرفه ای | کنترل عوامل زیانآور محیط کار | سمشناسی پیشرفته | اپیدمیولوژی شغلی روشهای نمونهبرداری | مسئول بهداشت حرفه ای در صنایع و مشاور HSE | آشنایی با استانداردهای بهداشتی با توانایی و ارزیابی ریسک |
ایمنی صنعتی | پیشگیری از حوادث شغلی | مدیریت ریسک | ایمنی فرایندها | ایمنی پروژههای صنعتی و عمرانی | مسئول ایمنی در صنایع، بازرسی ایمنی در صنایع، مشاور ایمنی در صنایع | توانایی شناسایی و تحلیل حوادث |
ارگونومی | طراحی محیط کار متناسب با انسان | ارگونومی فیزیکی | ارگونومی شناختی | آنتروپومتری | متخصص ارگونومی در صنایع و مشاور طراحی محیط کار | آشنایی کامل با آناتومی بدن و خلاقیت در طراحی تجهیزات |
سمشناسی شغلی | بررسی اثرات مواد شیمیایی | مکانیسمهای سمیت | روشهای ارزیابی مواجهه با سمیت | کارشناس آزمایشگاه، مشاور طراحی محیطهای صنعتی پرخطر | دقت بالا با دانش شیمی قوی |
بهداشت پرتوها | حفاظت در برابر پرتوها | فیزیک پرتوها | استانداردهای حفاظت پرتویی | مسئول ایمنی در بیمارستانها و سازمانهای وابسته به انرژی اتمی | دانش کافی علم فیزیک و دقت بالا |
مدیریت HSE | تلفیق بهداشت، ایمنی و محیط زیست | سیستمهای مدیریت HSE مدیریت بحران | مدیر و یا سرپرست HSE در شرکتهای نفتی و یا مشاور طراحی سیستمهای HSE | مهارتهای مدیریتی با تسلط کامل بر استانداردها |
محورهای اصلی و وظایف کارشناس بهداشت محیط
اگر هماکنون داوطلب کنکور تجربی یا ریاضی هستید و آشنایی با رشته بهداشت حرفه ای برای شما جذاب است، قطعاً علاقه دارید تا بدانید که آنها چکار میکنند؟ فارغ از بحث کارشناسی ارشد و گرایشهای تخصصی که مفصل از آنها صحبت کردیم، در این مرحله میخواهیم برای پایان همان 4 سال تحصیل کارشناسی صحبت کنیم. اینکه اگر وارد رشته بهداشت حرفه ای شوید، پس از فارغالتحصیلی چه وظایفی دارید؟
اقدامات همه جانبه در اجرای بهداشت صنعتی
طراحی، اجرا و یا نظارت بهداشت صنعتی مهمترین وظیفه و برنامه شغلی کارشناسان رشته بهداشت حرفه ای است. به عنوان یک کارشناس بهداشت حرفه ای در آینده وظیفه دارید که هر نوع عامل زیانآور در محیط کار را شناسایی، ارزیابی و کنترل کنید. به عنوان مثال:
- شناسایی عوامل زیانآور فیزیکی مانند سروصدای زیاد، ارتعاش، نور نامناسب، فشار غیرعادی و یا وجود پرتوهای یونساز و غیر یونساز
- شناسایی عوامل زیانآور شیمیایی از قبیل گرد و غبار، گازها، بخارات، دودها و در کل هر نوع ماده شیمیایی سمی، حساسیتزا و یا سرطانزا
- شناسایی عوامل تهدید کننده بیولوژیکی مانند باکتریها، ویروسها، قارچ و انگلها خصوصاً در مشاغل درمانی، کشاورزی یا دامپزشکی
- شناسایی شرایط نامناسب محیط کار، ابزارها و تجهیزات و تلاش برای طراحی بر پایه اصول ارگونومیک
- بررسی استرس شغلی، فرسودگی شغلی و هر نوع آزار و خستگی افراطی در محیط کار
اقدامات پیشگیرانه برای ایمنی صنعتی
اگر کارشناس بهداشت حرفه ای شوید، قطعاً از شما انتظار دارند که هر نوع شرایط خطرناک و ناایمن در محیط کار را شناسایی کنید و برای اقدامات ایمنی دست به کار شوید. پیشگیری از حوادث در محیطهای صنعتی با شناسایی مخاطرات، ارزیابی ریسک، ایمن سازی ماشینآلات، سیستمهای الکتریکی جهت جلوگیری از برق گرفتگی یا آتشسوزی و انفجار بخش کلیدی از شرح وظایف کارشناسان رشته بهداشت حرفه ای است.
اجرای طب کار
کارشناسان بهداشت حرفه ای پس از استخدام در شرکتها، کارخانهها و یا واحدهای صنعتی و عمرانی به عنوان بازوی طب کار در آن واحد فعالیت میکنند. در این صورت انجام معاینات پزشکی در بدو استخدام کارکنان جدید و یا انجام معاینات دورهای و اختصاصی در مشاغل خاص از وظایف کارشناس رشته بهداشت حرفه ای است. در این صورت هر کارشناس بهداشت حرفه ای وظیفه دارد تا سلامت تمام شاغلان واحدهای تولیدی را پایش کرده و یا مراتب بازگشت به کار پس از بیماری یا حادثه را فراهم نماید. مشاوره پزشکی برای انجام برخی مشاغل نیز از وظایف این رشته است.
مطالعات در زمینه سمشناسی صنعتی
اگر کارشناس بهداشت حرفه ای شوید، قطعاً در آینده از شما انتظار دارند که درباره سمیت مواد شیمیایی مطالعات گسترده انجام داده و صاحب نظر باشید. این مهارت برای بسیاری از واحدهای صنعتی و تولیدی الزامی است و از جمله مهمترین وظایف شغلی بهداشت حرفه ای است.
بازار کار بهداشت حرفه ای، قرار است کجاها کار کنید؟
از تمام این حرفها گذشته وارد بحث اصلی بازار کار میشویم. هر رشتهای زمانی جذاب است که بازار کار خوبی داشته باشد. وگرنه بعید میدانیم که کسی از روی علاقه افراطی و عشق به بهداشت واحدهای صنعتی وارد چنین رشتهای شود! به هر حال دورنمای همگی، بازار کار پویا و خوب است. در این صورت آیا بهداشت حرفه ای بازار کار خوبی دارد؟
بازار کار به عوامل گوناگونی بستگی دارد. اما بعید است کارشناس بهداشت حرفه ای شوید و در بدنه بزرگ صنایع مختلف بیکار بمانید. به هر حال طبق قانون هر واحد صنعتی باید حداقل یک نیروی بهداشت حرفه ای را استخدام نماید. فضاهایی مانند:
صنایع بزرگ
صنایع نفت، گاز و پتروشیمی بهترین بسترهای شغلی بهداشت حرفه ای هستند. تمام این صنایع به اجرای سیستم HSE نیاز دارند که جز کارشناسان بهداشت حرفه ای کسی از پس اجرای آن بر نمیآید.
صنایع خودروسازی
بخش بزرگی از مباحث ارگونومی در صنعت خودروسازی است. البته کارشناس بهداشت حرفه ای میتواند به عنوان مسئول ایمنی و حفاظت کار نیز در این واحدها فعالیت کند.
تمام کارخانجات تولیدی
طبق قانون تمام کارخانهها باید یک واحد بهداشت راهاندازی کرده که زیر نظر کارشناس بهداشت حرفه ای اجرا شود. در غیر این صورت باید با شرکتهای ارائه دهنده خدمات بهداشت حرفه ای قرارداد همکاری ببندد.
مراکز درمانی
تمام بیمارستانها و کلینیکهای بزرگ برای کنترل عفونت، ایمنی پرتوها و بهداشت محیط باید یک یا چند کارشناس بهداشت حرفه ای را استخدام کنند.
سازمانهای دولتی
کارشناسان بهداشت حرفه ای در بدنه وزارت کار به عنوان بازرس و یا بدنه وزارت بهداشت به عنوان مجری مراکز بهداشت محیط فرصتهای شغلی زیادی دارند. البته باید مسیر آزمونهای استخدامی کشوری را سپری کنند.
راهاندازی شرکتهای خدمات بهداشتی و یا مشاورهای
اگر کارگاه و یا کارخانهای، فردی به عنوان بهداشت حرفه ای را تحت استخدام خود نداشته باشد، باید از خدمات شرکتهای فعال در این زمینه استفاده کنند.
درآمد بهداشت حرفه ای چقدر است؟
درآمد، یکی دیگر از بحثهای کلیدی برای آشنایی با رشته بهداشت حرفه ای است. به هر حال داوطلبین کنکور تجربی این رشته را در کنار دیگر رشتههای پولساز پیدا میکنند و قطعاً از خودشان میپرسند که آیا تحصیل بهداشت حرفه ای ارزشش را دارد؟
درآمد کارشناس بهداشت حرفه ای به نوع شغل شما و نوع صنعتی که در آن فعالیت خواهید کرد، بستگی دارد. به عنوان مثال اگر به استخدام صنایع کوچک درآیید، انتظار حقوقی چندان بالاتر از قانون کار نداشته باشید. با این حال درآمد بهداشت حرفه ای در صنایع بزرگ قابل توجه است تا چند برابر حداقل حقوق اداره کار افزایش پیدا میکند.
بیشترین درآمد بهداشت حرفه ای برای کارشناسانی است که شرکتهای ارائه خدمات بهداشتی و یا مشاوره HSE را ارائه میکنند. البته این عده نیز با رقابت زیاد در جذب پروژهها روبهرو هستند. ولی میتوان با مطالعه مستمر، بهروز ماندن، آشنایی با استانداردها و الزامات جدید و تحقیق و توسعه فردی به کارشناس ماهرتری تبدیل شده و پتانسیل جذب پروژههای بیشتر و در نهایت درآمد بالاتری را داشت.
بهترین دانشگاههای ایران برای تحصیل رشته بهداشت حرفه ای
بهداشت حرفه ای از جمله رشتههای مشترک در کنکور تجربی و ریاضی است. اما بیشترین تمرکز پذیرش بهداشت حرفه ای از طریق کنکور تجربی است و جمع کاملی از بهترین دانشگاههای علوم پزشکی کشور را شامل میشود. تقریباً همهی دانشگاههای علوم پزشکی کشور گرایش بهداشت حرفه ای را در اختیار دارند. به هر حال خیلی مهم است که مدرک کارشناسی و یا ارشد بهداشت حرفه ای را از یک دانشگاه معتبر این رشته گرفته باشید. دانشگاههایی مانند:
نام دانشگاه | شهر | نقطه قوت رشته بهداشت حرفه ای | مزایا |
|---|---|---|---|
دانشگاه علوم پزشکی تهران | تهران | تحقیقات کاربردی در زمینه HSE صنعتی | قدیمیترین و معتبرترین دانشگاه علوم پزشکی در ایران | اساتید برجسته | آزمایشگاهی مجهز |
دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی | تهران | قدرتمند در گرایش تخصصی ارگونومیک | متمرکز بر پژوهشهای نوین | همکاری با صنایع | دانشگاه قدیمی و معتبر |
دانشگاه علوم پزشکی مشهد | مشهد | قطب سمشناسی شغلی در ایران | مرکز بزرگ تحقیقات بهداشت کار | ارتباط قوی با صنایع شرکتی کشور |
دانشگاه علوم پزشکی شیراز | شیراز | قدرتمند در زمینه ایمنی صنایع نفت و گاز | توسعه برنامههای علمی و پژوهشی قوی صنایع نفت و گاز | ارتباط با صنایع نفت و گاز جنوب کشور |
دانشگاه علوم پزشکی اصفهان | اصفهان | فعال در زمینه ارگونومی صنعتی | همکاری با صنایع مرکزی ایران از جمله فولاد و خودرو |
دانشگاه صنعتی شریف | تهران | فعال در زمینه HSE | ارتباط مستقیم با شرکتهای نفتی |
دانشگاه صنعتی امیرکبیر | تهران | فعال در زمینه مهندسی ایمنی | پتانسیل همکاری با انواع واحدهای صنعتی |
دانشگاه خواجه نصیر | تهران | قطب ایمنی صنعتی | دانشگاه مرتبط با انواع صنایع و پژوهش محور |
دانشگاه علوم پزشکی اهواز | اهواز | تخصص ارائه HSE نفت و گاز | ارتباط مؤثر با صنایع نفت و گاز جنوب کشور |
شرایط مهاجرت با رشته بهداشت حرفه ای
خیلیها فکر میکنند که برای مهاجرت باید در رشته دانشگاهی دهن پرکن پزشکی، دندانپزشکی و یا علوم مهندسی تحصیلکرده باشند. اما این عده احتمالا از فرصتهای شغلی بینظیر رشتههای گمنام مانند کارشناسی بهداشت حرفه ای در کشورهای صنعتی بیخبر هستند.
هر اندازه کشوری صنعتیتر باشد، به همان اندازه بازار کار رشته بهداشت حرفهای بزرگتر و درآمد بالاتر است. کانادا، استرالیا، آلمان و آمریکا از کشورهای برجسته هستند که برنامههای جامع برای جذب رشتههای استراتژیک مانند بهداشت حرفه ای دارند. با تحصیل در رشته بهداشت حرفه ای از فرصتهای ایدهآل مهاجرت شغلی و یا تحصیلی برای ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر برخوردار هستید؛ اگر:
- مدرک معتبر از دانشگاههای تراز اول ایران کسب کنید.
- کارآموزی و یا تجربه همکاری با صنایع مهم نفت، گاز و معادن داشته باشید.
- پس از اخذ مدرک دانشگاهی برای گواهینامههای بینالمللی اقدام کنید.
- مدرک زبان معتبر مناسب با کشور مقصد مهاجرت داشته باشید.
بهترین کشورها برای مهاجرت از طریق رشته بهداشت حرفه ای
فارغالتحصیلان کارشناسی بهداشت حرفه ای از پتانسیل بالایی برای مهاجرت به کشورهای صاحب صنعت برخوردار هستند. مانند:
نام کشور | مسیر مهاجرتی | مدارک مورد نیاز |
|---|---|---|
کانادا | سیستم اکسپرس انتری | برنامههای استانی (OINP) | ویزای کار موقت | ترجمه رسمی مدرک دانشگاه | مدرک زبان آیلتس 6.5 به بالا | ارزیابی مدرک توسط سازمانهایی مانند WES |
استرالیا | سیستم مشاغل استراتژیک استرالیا | سیستم امتیازدهی استرالیا | ترجمه رسمی مدرک دانشگاه | کسب حداقل ۶۵ امتیاز در سیستم امتیازبندی | مدرک زبان آیلتس ۶ به بالا |
آمریکا | ویزای کارگران ماهر | ویزای مشاغل تخصصی | ترجمه رسمی مدرک دانشگاه | پیشنهاد شغلی از کارفرمای آمریکایی | مدرک زبان آیلتس یا تافل | گواهینامه CSP یا CIH |
آلمان | ویزای جستجوی کار | ترجمه رسمی مدرک به زبان آلمانی | مدرک زبان آلمانی B1 | معادلسازی مدرک توسط Arabin | گواهینامه بین المللی IOSH |
بهترین دانشگاههای خارجی برای تحصیل تکمیلی بهداشت حرفه ای
مهاجرت تحصیلی پس از کارشناسی برای مقاطع ارشد و دکتری از اهداف بلندمدت بسیاری از دانشجویان ایرانی است. خیلیها به محض دریافت مدرک کارشناسی برای پذیرش دانشگاههایی در کشورهای مطرح همچون آمریکا، کانادا و یا آلمان اقدام میکنند. برای مهاجرت تحصیلی و ادامهی ماجراجویی در رشته بهداشت حرفه ای نیز میتوانید از برنامههای جذب دانشجوی بینالمللی دانشگاههای سراسر جهان پذیرش بگیرید. بهترین دانشگاههای خارجی برای تحصیلات تکمیلی بهداشت حرفه ای به قرار زیر هستند:
کشور | دانشگاه معتبر | ویژگیها و مزایای آموزشی |
|---|---|---|
آمریکا | دانشگاه هاروارد | دانشکده قدرتمند در زمینه مطالعات بهداشت صنعتی |
دانشگاه برکلی | نزدیک به سیلیکون ولی با فرصتهای شغلی زیاد | |
دانشگاه میشیگان | توسعهیافته برای همکاری با شرکتهای خودروسازی | |
دانشگاه تگزاس | مرکز تحقیقات بینالمللی بیماریهای شغلی | |
انگلیس | دانشگاه منچستر | ارتباطات قوی با صنایع بینالمللی نفت و گاز |
دانشگاه بیرمنگام | ارتباط قوی با صنایع بینالمللی نفت و گاز | |
کالج سلطنتی دورن | قطب پژوهشهای جهانی | |
کانادا | دانشگاه تورنتو | بهترین دانشگاه کانادا در زمینه بهداشت کار |
دانشگاه بریتیش کلمبیا | فرصتهای عالی برای کار در صنایع غرب کانادا | |
دانشگاه مک گیل | برنامههای جامع و دورههای کوتاهمدت بهداشت کار | |
آلمان | دانشگاه تکنیکال مونیخ | قطب مهندسی بهداشت حرفه ای |
دانشگاه دوسلبورگ | مرکز توسعه بهداشت حرفه ای برای صنایع سنگین |
درآمد بهداشت حرفه ای در کشورهای مختلف
درآمد بهداشت حرفه ای در جهان به عوامل زیادی بستگی دارد. در کل نوع فعالیت و حضور در صنایع کوچک و یا بزرگ کلاس درآمدزایی کارشناسان این رشته را متفاوت کرده است.
با توجه به آمارها میانگین درآمد سالیانه رشته بهداشت حرفه ای در کشور آمریکا ۶۵ الی ۸۰ هزار دلار آمریکا است. درآمد بهداشت حرفه ای در کشورهایی همچون کانادا و استرالیا نیز در حدود ۷۵ هزار دلار است. به هر حال رویهمرفته شغل بهداشت حرفه ای در فهرست مشاغل درآمد بالا قرار ندارد. اما اگر دست به کار شوید و خودتان در تکاپوی ایجاد کسبوکارهای ارائه دهنده خدمات بهداشت حرفه ای و یا مشاوره اجرای HSE باشید، این شانس را دارید که با قبول کردن پروژههای مختلف از درآمد بالا برخوردار شوید.
بهداشت حرفه ای چه تفاوتی با دیگر گرایشهای بهداشت دارد؟
در مقطع کارشناسی علاوهبر رشته بهداشت حرفه ای چند رشته مستقل دیگر مانند بهداشت محیط، بهداشت عمومی و یا بهداشت خانواده نیز تدریس میشوند. تعریف کلی بهداشت آنقدر بزرگ است که همهی این رشتههای مستقل با موضوعات علمی کاملاً متفاوت را در یک خانواده مشترک قرار داده است. تفاوت بهداشت حرفه ای و بهداشت محیط از جنبههای گوناگون قابل بررسی هستند. قاعدتاً هنگام انتخاب رشته ممکن است در انتخاب یکی از گرایشهای بهداشت تردید کنید. پس بهتر است تا کاملاً شفاف از تفاوت بهداشت حرفه ای و بهداشت محیط با دیگر گرایشهای بهداشت مطلع شوید.
هدف اصلی
اولین فاکتور برای بررسی تفاوت بهداشت حرفه ای و بهداشت محیط و دیگر گرایش در اهداف کلی آنها است. این تفاوت به قرار زیر است:
- بهداشت حرفه ای برای پیشگیری از بیماریها و آسیبهای ناشی از کار فعالیت میکند. هدف این رشته کنترل عوامل زیانآور شغلی است.
- بهداشت عمومی برای ارتقای سلامت جامعه شکل گرفته است. هدف این رشته آموزش و پیشگیری از بیماریها در سطح عمومی جامعه است.
- بهداشت محیط برای بررسی آلایندههای محیطی در آب، خاک و هوا تدوین شده است. هدف از این گرایش شناسایی آلایندههای زیست محیطی و حفظ سلامت محیط زیست است.
- بهداشت خانواده بر سلامت مادران و نوزادان متمرکز است. هدف نهایی این رشته آموزش مادران، سلامت آنها و تلاش برای کیفیت زندگی و ارتقای سلامت کودکان در کانون خانواده است.
جمعیت هدف
جمعیت هدفِ انواع رشتههای بهداشت کاملاً متفاوت است. در واقع هر اندازه بهداشت حرفه ای یک شغل با رویکرد صنعتی است، به همان اندازه دیگر گرایشها در دل جامعه عادی و خانوادهها حرکت میکنند.
- بهداشت حرفه ای برای ایمن سازی محیط کار مناسب کارگران و یا کارمندان طراحی شده است.
- گرایشهای بهداشت عمومی و یا بهداشت محیط در زمینه عامه مردم فعالیت میکنند.
- بهداشت خانواده و تغذیه نیز برای سلامت اعضای خانواده خصوصا مادران و فرزندان آنها تا زنان باردار فعالیت میکنند.
زمینههای کاری و عوامل مورد بررسی
زمینههای کاری انواع شاخههای بهداشت به کلی متفاوت است. تا جاییکه گویی رشتههای کاملاً مستقل و بدون هیچ ارتباط با یکدیگر هستند. به عنوان مثال:
- بهداشت حرفه ای برای بررسی عوامل شیمیایی، فیزیکی و ارگونومیکی محیط کار است. در عین حال برای بهبود عوامل روانی در محیط کار از قبیل دسترسی و یا خشونت شغلی نیز برنامههای تحقیقی و مطالعاتی دارد.
- بررسی آلودگی هوا و آب در کنار پسماندها و مدیریت فاضلاب در کانون توجه بهداشت محیط قرار میگیرد.
- بهداشت عمومی برای فعالیت در زمینه کنترل بیماریهای واگیردار، واکسیناسیون و آموزش سلامت عمومی برای کل جامعه تلاش میکنند.
- مراقبتهای دوران بارداری تا سلامت کودکان نیز وظیفه کارشناسان بهداشت خانواده است.
اگرچه همگی این رشتهها در خانوادههای بزرگ بهداشت قرار میگیرند؛ اما زمینههای علمی و تحقیقاتی تا روشهای مطالعاتی و جامعه هدف کاملاً متفاوتی دارند. لازم است بدانید که دنیای شغلی بهداشت حرفه ای به کلی متفاوت از بهداشت محیط یا خانواده است. بنابراین با نگاه باز این رشتهها را انتخاب کنید و مطمئن باشید که استعداد، توانایی و یا علاقه فعالیت در زمینه کاری و تخصص هر یک از گرایشهای بهداشت را دارید.
جدول مقایسه گرایشهای مختلف کارشناس بهداشت
گرایش | هدف اصلی | جمعیت هدف | محیط فعالیت | عوامل مورد بررسی |
|---|---|---|---|---|
بهداشت حرفه ای | پیشگیری از بیماریها و آسیبهای ناشی از کار | کارگران و کارمندان | کارخانهها | صنایع | ادارهها | مراکز خدمات عمومی | عوامل شیمیایی، فیزیکی، روانی و ارگونومی محیط کار |
بهداشت محیط | کنترل آلودگیهای محیطی | عموم مردم و محیط زیست | شهرها | روستاها | طبیعت | بررسی آلودگی آب، هوا، خاک و مدیریت پسماند و فاضلاب |
بهداشت عمومی | ارتقا سلامت جامعه | کل جامعه | مراکز بهداشت | بیمارستانها | بیماریهای واگیردار واکسیناسیون آموزش سلامت |
بهداشت خانواده | بهبود سلامت مادران و کودکان | خانوادهها | مراکز بهداشت | خانههای سلامت | سلامت باروری تغذیه و رشد کودکان |
باورهای درست و نادرست درباره رشته بهداشت حرفه ای
رشته بهداشت حرفه ای از آن دست رشتههای کم حاشیه و گنگ کنکور است. اگرچه این رشته بازار کار عالی و حتی درآمد خوبی دارد؛ اما تقریبا کاملا گمنام در کنج دفترچه انتخاب رشته سازمان سنجش قرار گرفته است. خیلیها حتی جدیترین داوطلبین کنکور سراسری این رشته را دست کم میگیرند. البته برخی حرف و حدیثهای نادرست درباره رشته بهداشت حرفه ای باعث شده تا ذهنیت بسیاری از داوطلبین نسبت به این رشته چندان مثبت نباشد. برخی از این باورهای درست و نادرست را مرور کنیم:
رشتهای برای بهداشت محیط کار فضاهای صنعتی است
اولین باور نادرست مربوط به دامنه فعالیت بهداشت حرفه ای است. زیرا خیلیها فکر میکنند که این رشته صرفاً برای کارگران در فضاهای صنعتی و کارخانهها طراحی شده است. اما دامنه فعالیت بهداشت حرفه ای برای همه مشاغل مانند بیمارستانها، ادارهها، معادن، صنعت کشاورزی و… میشود.
رشته سادهای است
دومین باور نادرست درباره ماهیت رشته بهداشت حرفه ای است. برخی با شنیدن کلمه بهداشت یاد همان دستورالعملهای ساده بهداشتی از قبیل شستن دست و صورت میافتند و فکر میکنند که تمام دغدغه کارشناسهای بهداشت حرفه ای همین مسائل پیش پا افتاده است. اما بهتر است بدانید که همهی گرایشهای بهداشت سخت هستند. خصوصا بهداشت حرفه ای که کاملاً عمیق در زمینههای گوناگون مهندسی، پزشکی، شیمی، ارگونومی و حتی روانشناسی محیط کار مطالعات و کار عملی دارند.
رشته کم اهمیت و حاشیهای است
معلوم نیست ته ذهن بسیاری از داوطلبین کنکور و یا والدین آنها چه میگذرد که طیف بزرگی از رشتههای استراتژیک را کم ارزش و حاشیهای جلوه میدهند. به عنوان مثال اگر به کسی از افراد فامیل بگویید که قصد ادامه تحصیل بهداشت حرفه ای دارید، فکر میکنید چه خواهند گفت؟ جز اینکه شما را نصیحت کنند تا برای رشتههای ارزشمندتری مانند پزشکی تلاش کنید! اما واقعیت آن است که بهداشت حرفه ای شغل بسیار کلیدی و کاملاً تاثیرگذار در محیط کار است.
فقط برای ایمن سازی محیط کار است
ایمن سازی محیط کار و در کل برطرف کردن زمینه هر نوع حادثه بخشی مهمی از برنامههای کاری بهداشت حرفه ای است. اما روانشناسی محیط کار نیز بخش دیگری از برنامههای شغلی بهداشت حرفه ای است. در عین حال کارشناس بهداشت حرفه ای به موضوعات ارگونومی و طراحی تجهیزات برای کارکرد مفید و بدون فشار بر روی بدن نیز فعالیت میکنند.
فقط بازرس میشوند
بازرس تنها بخش کوچکی از فرصتهای شغلی بهداشت حرفه ای است. در واقع تنها تعداد محدودی از کارشناسان بهداشت حرفه ای جذب نهادهای نظارتی مانند تامین اجتماعی و یا وزارت کار میشوند. این در حالی است که هر کارخانه و یا اداره و بیمارستان باید یک کارشناس اجرایی بهداشت حرفه ای را استخدام نماید. راهاندازی سیستم HSE نیز بخشی از بازار کار این گروه است. از طرفی هر کارگاه کوچک برای اجرای قوانین به خدمات مشاوره و یا فنی کارشناسان بهداشت حرفه ای نیاز دارند.
آیا برای تحصیل رشته بهداشت حرفه ای آماده هستید؟
رشته بهداشت حرفه ای به کلی متفاوت از دیگر انواع گرایشهای بهداشت است. تا جاییکه کارشناسان این رشته را باید مهندسین بهداشت صنعتی معرفی کنیم. از طرفی تنها شاخه بهداشت است که در کنکور ریاضی نیز ارائه شده و داوطلبین از طریق ریاضی و فیزیک نیز میتوانند در آن پذیرش شده و تحصیل کنند.
بهداشت حرفه ای تنها گرایش بهداشت است که با موضوعات جامع علوم شیمی در ارتباط است و برای ارتقای ارگونومی فعالیت میکند. اگر این رشته را برای آینده تحصیلی خود انتخاب میکنید، از همین حالا خودتان را برای رهسپار شدن تا قلب واحدهای صنعتی آماده کنید. رشتهای که قرار نیست تا شما را پشت میز نشین کند. بلکه قرار است تا با این رشته در تلاطم بیپایان مشکلات ریز و درشت واحدهای صنعتی وارد شوید. آیا برای تحصیل در چنین رشتهای آماده هستید؟