مشاور تحصیلی خوب را چگونه تشخیص بدهیم؟
تعریف درست مشاور تحصیلی چیست؟ مشاور کنکور تا چه حد میتواند در موفقیت یا شکست یک کنکوری تأثیر داشته باشد؟ شاید اگر وظایف و ویژگی مشاور کنکور را برایتان شرح بدهیم؛ میتوان به جواب تمام این سؤالها رسید. به نظر میرسد با اینکه اهمیت کنکور در جامعه به خوبی درک شده اما جایگاه مشاور کنکور هنوز نامشخص است که این عدم آشنایی دلایل بسیار زیادی دارد که یکی از این عوامل بهکارگرفتن افراد نابلد در حوزه مشاوره کنکور بوده است که باعث شده هم نقش مشاور نادیده گرفته شود و نقش حیاتی مشاور کنکور به چشم نیاید و حتی شما هم با اهمیت و عمق تأثیر مشاور بر روی کنکور و دانشآموز آشنا نباشید.
در این مطلب با بیان ویژگی مشاور تحصیلی، مشاورکنکور و کارکرد آنها برای دانشآموز کنکوری شما را بیشتر با اهمیت انتخاب مشاور درست و معضلات احتمالی مشاور ناکارآمد آشنا خواهیم کرد.
چقدر موفقیت در کنکور به مشاور تحصیلی وابسته است؟
به نظر برای شناخت وظایف و ویژگیهای مشاور کنکور بهتر است اول بدانیم دانشآموز کنکوری برای بردن در مسابقه کنکور به چه چیزهایی نیاز دارد و عوامل موفقیت در کنکور چیست. شما باید تکتک این موارد را بسنجید و خوب بدانید که کدام یک از این نیازها و عوامل بر عهده مشاور تحصیلی است.
عوامل موفقیت در کنکور به صورت کلی دو بخش دارد:
- توان علمی و درسی
- توان ارائه مطلب یادگرفته شده
توان علمی
خب قطعاً دانشآموز با توان علمی کافی در کنکور موفق خواهد بود. منظور از توان علمی این است که دانشآموز به مطالب همه کتابها تسلط داشته باشد، به اندازه کافی تست و تمرین در آن درس انجام داده باشد تا با هر سؤالی که روبهرو شد بتواند پاسخ بدهد. توان علمی را میتوان با کمک معلم، کتاب و کتاب کمکآموزشی برای دانشآموز ایجاد میشود. خب سوال اصلی این است آیا با این توان علمی دانشآموز میتواند در کنکور موفق شود؟ در کمال ناباوری باید بگوییم خیر دانشآموز به صرف داشتن توان علمی نمیتواند برنده مسابقه کنکور شود. فقط و فقط میتواند وارد کنکور شود؛ اما با مدال قهرمانی بیرون نمیآید، چرا که عامل اصلی پیروزی در کنکور توان ارائه است.
توان ارئه مطالب
توان ارائه را به اسم توان روانی هم بیان میکنند، ببینید درست است که توان علمی مهم است؛ اما دانشآموزان با توان علمی یکسان فردی موفق میشود که دقت بیشتری در کنکور داشته، سرعت پاسخگویی بالا دارد، دانشآموزی که با آرامش سر جلسه کنکور آماده شده و با اعتمادبهنفس به سؤالات جواب داده است رتبه برتری کسب میکند.
دانشآموز سخت کوش سال کنکور را خوب پیش میآید؛ اما کسی که آرامش و انگیزه خوبی دارد در طول سال با بهبود توان علمی از دانشآموز با توان علمی پیشی خواهد گرفت. خب حالا چه کسی این توان روانی یا ارائه را قرار است در دانشآموز ایجاد کند؟ بله مشاور کنکور، از اصلیترین ویژگیهای مشاور کنکور میتوان به همین افزایش کنترل دانشآموزان بر روی توان رو توان روانیشان است.
مشاور کنکور با تجربه سالها باید بتواند دانشآموزان را با برنامهریزی و کارهای عملیاتی به این سمت بکشاند که بتوانند توان ارئه (آزامش، اعتماد به نفس، دقت و سرعت) را در آنها ایجاد کند. این بهبود وضعیت اتفاقی نیست که صرفاً با گفتگو به وجود بیاید، با قرص و دارو هم به آن دست نمییابید.
مشاور کنکور با برنامهریزی درسی و مدلهای فعالیتی که انجام میدهد فرد را به این توانمندی میرساند.
مراحل مهندسی سال کنکور
یک رهبر آموزشی بهترین کلمه برای توصیف مشاور کنکور است. کسی که باید یکسال تمام در کنار دانشآموز قرار بگیرد و او را از نقطهای که هست به موفقیت کنکوری برساند. برای همین است که از مشاور کنکور به عنوان کوچ آموزشی هم اسم میبرند چرا که همراهی کامل و همه جانبه ای را با دانشآموز دارد. در نظر داشته باشید مشاور کاربلد و خیرخواه باید بتواند به همه شرایط داوطلب رسیدگی کند. از جمله:
- میزان و زمان خواب
- تغذیه مناسب
- زمان استراحت و تفریح
- روش مطالعه مناسب هر درس
- ارتباطات و شرایط خانوادگی
- روابط عاطفی
- شرایط روحی، ذهنی و اجتماعی
- برنامهریزی درسی شخصی
مشاور که تنها وظیفه دارد به تمام این موارد رسیدگی کند؛ بلکه باید شرایطی ایجاد کند تا داوطلب خود مسائل و سوالاتش را با او درمیان بگذارد. علاوه بر این او باید بتواند دانشآموز را در مسیر موفقیت قرار بدهد و تا مقصد او را همراهی کند.
8 وظیفه اصلی مشاور کنکور
منظور از مشاور کنکور فقط مشاور مراکز آموزشی خصوصی نیست. مشاوران فعال در مدارس در صورت فعالیت اصولی میتوانند بهترین تاثیر را بر روی دانشآموزان کنکوری بگذارند، چرا که آنها میتوانند با ایجاد یک برنامهریزی و چیدن یک سیستم آموزشی کارآمد دانشآموز را وارد فرایند موفقیت کنکوری بکند. حالا این سیستم را چگونه میشود تنظیم کرد؟
- اول از هر چیزی باید بتواند با معلمان دانشآموزان کنکوری ارتباط برقرار کند.
- تقویم و برنامه منظم آموزشی ویژه کنکور داشته باشد.
- از زمانبندی آزمونها مطلع باشد.
- بتواند طرح درس کنکوری با همکاری معلمان هر درس بنویسد.
- برنامه آزمونهای تستی و تشریحی منظمی را به برنامههای مدرسه اضافه کند
- اردوهای مطالعاتی و تفریحی برگزار کند
- جلسات هماهنگی با خانواده را طراحی کند
- همسویی خانواده، معلم و مدرسه را ایجاد کند
به صورت کلی اینها وظایف مشاور کنکور در مدرسه است و صد البته که کار مشاور آموزشی برای دانشآموزان کنکوری کمی بیشتر از این هم میتواند باشد در سال کنکور مشاور باید نقش مشاور آموزشی را در مدرسه ایفا کند و بتواند تمام این وظایف را پوشش دهد تا دانشآموز را به جایی که باید برساند. اما متاسفانه اکثر مشاوران کنکور در ایفای نقش معاون آموزشی ضعیف عمل میکنند و یا اصلا سیستم آموزشی در مدرسه ایجاد نمیکنند.
مهمترین ویژگی مشاور کنکور در ارتباط گرفتن با دانشآموز است تا بتواند داوطلب را در مسائلی که نیاز دارد کمک کند، اما در این مورد هم گاهی خوب عمل نمیکنند و نمیتوان این افراد را مشاور کنکور دانست، چرا که بیشتر برنامهریز تحصیلی هستند.
مشاور کنکور خوب میداند که برنامهریزی درسی باید با توجه به شرایط و توانایی علمی هر دانشآموز متفاوت طراحی شود. اما شاهد این هستیم که به این مورد هیچ توجهی نمیشود و یا به جای یک مشاور کنکوری مجرب دانشجویانی از رشته های متفاوت مانند پزشکی یا حقوق را برای این کار انتخاب میکنند. مشاور کنکور بودن یک تخصص است و دانشجویان یا فارغ التحصیلان دیگر رشتهها هم در کار خود متخصصاند و همانقدر که کار حقوقی و درمانی را به متخصصان دیگر نمیسپاریم کار موفقیت کنکور را هم نباید به غیر اهلش سپرد.
از جمله ویژگی مشاور کنکور تحصیلات است که باید دانشآموخته رشته مشاوره یا روانشناسی باشد که به اطلاعات آموزشی کامل و دقیقی تسلط پیدا کرده است. اما برعکس این مورد ممکن نیست یعنی اگر فرد دانش آموخته رشته دیگری باشد و در زمینه کنکور اطلاعات کسب کرده باشد نمیتواند مشاور کنکور باشد، چرا که شرط اولیه و اصلی مشاوره را که روانشناسی است ندارد.
حلقه اتصال دانش آموز به رتبه برتری کنکور
وقتی بحث از معاون آموزشی بودن مشاور کنکور میشود دقیقا منظورمان چیست؟ باید بر روی سیستم آموزشی تسلط داشته باشد تا بتواند بر اساس طرح درسی دبیر کنکوری آزمونهایی را برای دانشآموزان هماهنگ کند که با طرح درس همخوانی داشته باشد. از طرفی طرح درس دبیران را باید همسو کند. ویژگی مشاور کنکور در همسو کردن تمام این موارد باید به گونهای باشد که از قبل بداند چه زمانی و کجای دروس باید درس را جمعبندی و دوره کنند.
میزان و حجم تکالیف و تعداد سوالاتی که معلم برای دانشآموز تعیین میکند، باید با زمان مطالعهای که مشاور تحصیلی برای برای آن درس مشخص کرده همخوانی داشته باشد.
هماهنگی معلم و مشاور برای تکالیف چگونه باید باشد؟
برای مثال ممکن است مشاور برای دانشآموز 4 زنگ مطالعه فیزیک تعیین کرده باشد و معلم فیزیک 200 سوال تستی به عنوان تکلیف مشخص کرده باشد. دانشآموز در آن 4 زنگ مطالعه فیزیک نمیتواند به حل 200 سوال بپردازد پس برای حل مشکل به شب بیداری رو میآورد که ای بیداری شبانه مشکلات یادگیری را نیز در پی دارد. در حالی که اگر دبیر با مشاور کنکور هماهنگ باشد و معلم به میزان همان 4 زنگ تکلیف مشخص کند دانشآموز با آرامش خیال تکالیفش را انجام میدهد. در صورت ناهماهنگی بین دبیر و مشاور متاسفانه به دانشآموز فشار وارد میشود. مشاور باید با دبیر دروس طوری هماهنگ باشد که اگر دبیر تکلیف تشریحی میدهد مشاور هم تکلیف تشریحی تعیین کند در غیر این صورت ممکن است در کنار تکلیف تشریحی دبیر تکالیف تستی مشاور کنکور قرار بگیرد که خب این هم باز بر دانشآموز فشار وارد میکند.
در مورد جمعبندی هم باید به این هماهنگی دقت کرد مشاور باید برنامه جمع بندی برای دانشآموزان کنکوری داشته باشد یعنی اینکه بعد از 8 الی 9 هفته تدریس بهتر است 1 هفته برای جمعبندی مشخص شود اگر مشاور و دبیر هم سو نباشند ممکن است دبیر در 1 هفته جمعبندی درس جدید تدریس کند که این لطمه بسیار زیادی به مطالعه دانشآموز کنکوری وارد خواهد کرد.
طی سالها تجربه شاهد این مورد بوده این که وقتی مشاور کنکور نمیتواند یک سیستم آموزشی درست در مدرسه ایجاد کند آسیب ها شروع میشوند؛ وقتی مشاور کنکور نتواند خانواده، مدرسه و معلم را هماهنگ کند آسیب ایجاد میشود.
هماهنگی مشاور با خانواده بسیار مهم است اگر ویژگی مشاور کنکور توانایی ارتباط گرفتن با خانواده نیست باید بگوییم متاسفانه نیمی از مسیر را اشتباه خواهید رفت. در شرایط مهم خانواده حتی از اسبابکشی خانواده گرفته تا سفر و مراسم خاص خانوادگی اگر بدون هماهنگ و آمادگی باشد کسی که ضربه خواهد خورد داوطلب کنکور است و به خاطر همین یک کار به ظاهر بیاهمیت ممکن است مسیر زندگی دانشآموز به کل تغییر کند.
مشاور تحصیلی چتری بر روی سیستم آموزشی مدرسه
مشاور کنکور در مدرسه نقش کلیدی دارد. او باید یک سیاست آموزشی قوی و یک هماهنگکننده قوی در مورد برخی مسائل مهم دانشآموز باشد. ممکن است یک اشتباه کوچک، مشکلات بزرگی به وجود بیاورند. وقتی فردی متخصص نیست یعنی به عنوان مشاور کنکور تحصیلات مشاوره یا روانشناسی ندارد تفاوت ویژگیهای فردی و شرایطی هر دانشآموز را درک نمیکند و برای تمام داوطلبها یک برنامه مطالعاتی تعیین میکند مثلا برای همه روزی 14 ساعت مطالعه تجویز میشود که قطعاً بعضی از دانشآموزها سبک مطالعه متفاوت دارند و این روش برای آنها جواب نمیدهد.
چرا باید یک مشاور چنین برنامه فلهای پیشنهاد کند؟
چون شناختی از شرایط رفتاری و شخصی ندارد. برای مثال دانشآموزی داریم که ساعت خواب و بیداری متفاوتی با اعضای خانواده دارد خب این داوطلب باید بررسی شود و برای بهبود شرایط و متناسب با اون فرد برنامه مشخص شود.
فقط کافی است یک مشاور بدون توجه به این مورد دانشآموز را قانع کند روزی 14 ساعت درس بخواند، ممکن است دانشآموز 2 تا 3 ماه این روند را ادامه دهد، اما دائمی نخواهد بود و بعد از همان ماههای اول همه چیز را کنار میگذارد چرا که این داوطلب آدم روزی 14 ساعت درس خواندن نبود و نیست. در حالی که اگر مشاور کنکور توان شناخت روحیات این دانش آموز رو داشت میتوانست با روزی 6 الی 7 ساعت درس خواندن و افزایش گام به گام زمان مطالعه را بیشتر کنیم.
- بخوانید
نقش مشاور تحصیلی در اضطراب و استری دانشآموزان
اضطراب مشکل دیگر دانشآموزان است که در صورت عدم شناخت و راهنمایی غلط مشکلات جبرانناپذیری را به وجود خواهد آورد. اگر دانشآموز مضطرب بخواهیم زیاد درس بخواند، او این حجم درس را خواهد خواند حتی به دلیل اضطراب بیشتر هم میخواند اما مشکل اینجاست که هرچه بیشتر درس میخواند استرساش هم بیشتر میشود. تا جایی این استرس بیشتر میشود که او دیگر توان درس خواندن ندارد و فقط و فقط استرس است.
بیشتر دانشآموزانی که در سال کنکور درس را رها میکنند یا به مصرف داروهای روانپزشکی روی میآورند و یا در مراحل بالاتر و بدتر کارشان به بیمارستان روانی میکشد از این دسته از دانشآموزان هستند که با عدم آگاهی یک مشاورنما دچار مشکلات جبرانناپذیر میشوند. برای چنین دانشآموزانی باید طبق اصول روانشناسی اول استرس اش به آرامش تبدیل شود و بعد شروع به درس خواندن کند.
در صورتی که یک مشاور ناآگاه با توصیه عمومی برای دانشآموزان که روزی 14 ساعت درس بخوانید مسیر غلطی را پیش پای آنها میگذارد و حتی وقتی دانشآموز و خانواده میگویند روزی 14 ساعت حتی برخی روزها بیشتر از این درس میخواند و مشاور هم از این موضوع حس موفقیت میکند در حالی که از آسیبهای توجه نکردن به شرایط شخصی و روحی دانشآموز هیچ اطلاعی ندارد.
ویژگی مشاور کنکور خوب این است که بتواند ریشه رفتارها را ببیند و متناسب با آن وضعیت مسائل را کنترل کند. این مشاور است که مشکلات خانوادگی دانشآموز را تشخیص بدهد. تصور کنید یک خانواده ناآرام با مشکلاتی که پدر و مادر با هم دارند؛ مشکلاتی که از حد معمول فراتر است. دانشآموز را ناآرام میکند و او این فضای به هم ریخته ذهنی را به کلاس و مدرسه میکشاند. گاهی ممکن است یک فضای متشنج حاصل همین مشکلات باشد در این فضا نه تنها خود دانشآموز بلکه همکلاسیها هم آسیب خواهند دید. در حالی که اگر مشاور ارتباط موثری با دانش آموزان و خانوادهها داشت؛ میتوانست در همان اول کار دانشآموز را شناسایی کند و با خانواده ارتباط موثری برقرار کند تا این مشکلات ساماندهی شود.
مشکلات جسمی و وظایف مشاوران تحصیلی برای برطرف کردن آن
مشکلات جسمی هم تاثیر بسیار زیادی بر روی شرایط درس خواندن دانشآموز دارد. پس مشاور کنکور باید حواسش به این مورد هم باشد. مثلا اگر ویتامین یا مواد معدنی دانشآموز پایین باشد یا کم خونی داشته باشد او دچار خوابآلودگی و کسالت میشود که مسیر درس خواندن را برایش سخت خواهد کرد. پس مشاور کنکور باید دلیل بروز این قبیل مشکلات را بداند. اگر مشاور حواسش باشد که حواسپرتی دانشآموز از استرس است یا مشکلات هورمونی برایش ایجاد شده است. ویژگی مشاور کنکور در این بخش میتواند تشخیص و راهنمایی درست دانشآموز برای مشکلات جسمی باشد که بداند دانشآموز نیاز به پزشک دارد یا نیاز به روانشناس و روانپزشک.
جمع بندی؛ انتخاب درست نتیجه درست به همراه دارد
راهکار بهتر شدن شرایط درسی و کنکوری دانشآموزان در مدرسه این است که مشاور کنکوری و تحصیلی نسبت به تمام این مسائل آگاه باشد، در غیر این صورت و عدم و آگاهی فقط از دانشآموزان خواهد خواست تا یک خط «خب درس بخوانید» را دنبال کنند.
ما این افراد را مشاور کنکور نمیدانیم؛ بلکه فقط برنامهریز آموزشی هستند. ما تاکید داریم که دانشجویان رشتههای مختلف مانند پزشکی، حقوق و مهندسی که رتبههای بالا کسب کردهاند را نمیتوان به عنوان مشاور کنکور برای مدارس انتخاب کرد، چرا که مشاور کنکور باید متخصص روانشناسی و مشاوره باشد همراه با اطلاعات و آگاهیهای آموزشی، در غیر اون صورت اون فرد رو مشاور تحصیلی نمیدونیم.
یک دانشجو شاید بتواند برنامهریزی انجام بدهد اما مطلقاً یک مشاور تحصیلی نیست و نه تنها مفید نخواهد بود، بلکه میتواند خطراتی را هم در پی داشته باشد.
وقتی میگوییم این روش تجربه ناخوشآیندی برای دانشآموزان داشته منظورمان این است که ممکن است داوطلب در امتحان نهایی نمره خوب بگیرد و حتی در کنکور هم موفق بشود اما او این مسیر را در تلاطم طی کرده، نتیجه حداکثری به دست نیاورده و حتی ممکن است با مشکلات روحی آن دوران تا مدتها دست و پنجه نرم کند که تاثیرات جبرانناپذیری خواهد داشت. پس اصلیترین ویژگی مشاور کنکور و نیاز اصلی آن تحصیلات مرتبط است.