معرفی رشته کاردرمانی
انسانهایی که به هر دلیل ناتوان شدهاند و نمیتوانند فعالیتهای روزمره زندگی خود را انجام دهند، به کمک نیاز دارند. کارشناسهای کاردرمانی برای کمک به این انسانها فعالیت میکنند. رشته کاردرمانی (Occupational Therapy) از جمله رشتههای حساس، پویا و انسان محور در گروه رشتههای توانبخشی است که از طریق کنکور تجربی فرصت پذیرش و ادامه تحصیل در آن را دارید. هدف نهایی این رشته ارتقای سلامت و بهزیستی افراد از طریق فعالیتهای هدفمند مانند انجام کارهای شغلی و یا هر نوع فعالیت روزانه است. کارشناسهای کاردرمانی به افراد کمک میکنند تا قدرت انجام کارهای معنادار را بازیابند و به زندگی عادی خود بازگردند.
رشته کاردرمانی از آن دست رشتههای کمتر شناخته شده دانشگاهی است. اما کاردرمانی یک رشته مستقل است که با محوریت انسانی و برای فعالیت معنادار و درمان استقلال افراد در انجام کارها متمرکز است. در این مقاله از گروه یاوران دانش قصد معرفی رشته کاردرمانی را داریم و میخواهیم از چالشها، فرصتها و بازار کار این رشته استراتژیک علوم تجربی صحبت کنیم.
هدف از رشته کاردرمانی چیست؟
قبل از هر چیز بیایید بررسی کنیم که کارشناسهای کاردرمانی قرار است چه کار کنند؟ هدف از تعریف این رشته دانشگاهی چیست؟ و در کل چرا به حضور کاردرمانها در جوامع مدرن نیاز داریم؟ اهداف کلی رشته کاردرمانی را میتوانیم از چند منظر معرفی کنیم:
انسان موجودی فعال است
هدف اصلی رشته کاردرمانی بسیار فراتر از رشتهها مانند توانبخشی و یا فیزیوتراپی است. این رشته با تمرکز بر فعالیت معنادار انسان شکل گرفته است. اگر در فیزیوتراپی تلاش میکنیم تا انسانها فعالیتهای پایه مانند راه رفتن را انجام بدهند، در رشته کاردرمانی به دنبال فعالیت و مشارکت در کارهای معنادار هستیم. این رشته تلاش میکند تا انسانهای آسیب دیده را به زندگی عادی، فعالیت روزانه و انجام وظایف شغلی بازگرداند.
فعالیت به عنوان درمان
در مرحلهای دیگر انجام فعالیتهای روزانه و شغلی هدف نیست، بلکه مسیر درمانی است. انسانها وقتی کاری برای انجام دادن نداشته باشند دچار ضعف بدنی، روحی و روانی میشوند. ریشه بسیاری از بیماریهای حرکتی در کار نکردن است. برای همین انجام فعالیتهای معنادار و هدفمند (Occupations) تبدیل به روشهای درمانی میشوند.
تاکید بر استقلال
حداکثر کردن استقلال فرد در انجام فعالیتهای روزانه و شغلی از دیگر اهداف اصلی رشته کاردرمانی است. در این رشته انسان به عنوان موجودی مستقل معرفی میشود و باید توانایی انجام کارهای شخصی خود را داشته باشد. در رشته کاردرمانی هر فرد به عنوان یک کل چه از نظر روحی، روانی، جسمی و محیطی در نظر گرفته میشود که باید بتواند تمام نیازهای خود چه در انجام کارهای فیزیکی و چه در ارتباطهای فرهنگی و اجتماعی مستقل انجام دهد.
کار درمانها به چه کسانی کمک میکنند؟
یاری رساندن به طیف گستردهای از افراد در تمام سنین از نوزادان تا سالمندان در کانون توجه رشته کاردرمانی قرار دارد. هر فردی که به هر دلیلی دچار محدودیتهای عملکردی است، میتواند روی مهارت و دانش علمی کاردرمانها برای بازگشت به زندگی عادی حساب باز کند. افرادی مانند:
بیماران ناتوان با مشکلات عصبی
سکته مغزی، ضربههای مغزی، ام اس و یا پارکینسون از جمله مشکلات و ضایعات سیستم عصبی است که در نهایت به ناتوانی حرکتی میانجامد. کارشناسان کاردرمانی به این افراد کمک میکنند تا توانایی انجام کارها را بازیابند و هرچه مستقلتر زندگی کنند.
کودکان با تاخیر رشدی
کودکانی که با مشکلات مادرزادی مانند اوتیسم، فلج مغزی و یا مشکلات حسی و حرکتی حتی اختلالات یادگیری مواجه هستند عموماً در انجام مستقل کارها ناتوان میشوند. کارشناسهای رشته کاردرمانی به این طیف از کودکان کمک میکنند تا هرچه سریعتر مهارتها را در سطح همسالان خود یاد بگیرند.
افراد با بیماریهای ارتوپدیک و ضایعات نخاعی
بسیاری از افراد در اثر یک فاجعه ارتوپدی مانند شکستگیها، قطع عضو، آرتروز شدید و یا آسیبهای نخاعی توان انجام کارهای معنادار را از دست دادهاند. کارشناس رشته کاردرمانی به این افراد کمک میکند تا توانایی کارهای معنادار برای انجام یک زندگی مستقل را داشته باشند.
بیماران با اختلالات روانی
عدم انجام کارهای معنادار روزانه میتواند ریشه در اختلالات روانی مانند اسکیزوفرنی، افسردگی و حتی اختلالات شخصیتی داشته باشد. کار درمانها در طول تحصیل و زمینههای شغلی مهارت کافی کمک به این افراد را یاد میگیرند.
سالمندان
کمک به سالمندان برای بازیابی قوای از دست رفته و توانایی انجام کارهای معنادار بخش برجسته از خدمات رشته کاردرمانی است. سالمندانی که به هر دلیلی مانند زوال عقل، آلزایمر و یا مشکلات حرکتی و نداشتن تعادل توانایی انجام کارهای روزانه خود را ندارند، میتوانند از مهارت کارشناسهای خبره کاردرمانی برای ارتقای کیفیت زندگی استفاده کنند.
جدول جامعه هدف رشته کاردرمانی
نوع بیماری | جامعه هدف |
|---|---|
بیماران عصبی | سکته مغزی
– ضربه مغزی
– پارکینسون
– ام اس |
کودکان با رشد تاخیری | اوتیسم
– فلج مغزی
– اختلالات یادگیری
|
بیماران ارتوپدیک | شکستگیها
– قطع عضو
– آرتروز شدید
– آسیبهای نخاعی |
سالمندان | زوال عقلی
– آلزایمر
– مشکلات تعادلی |
واحدهای درسی رشته کاردرمانی، قرار است چه بخوانید؟
کاردرمانی از طریق کنکور تجربی و در مقطع کارشناسی پذیرش میشود و دانشجویان باید در طول ۸ ترم معادل ۴ سال ۱۳۰ الی ۱۴۰ واحد درسی شامل درسهای عمومی، علوم پایه، تخصصی، اختیاری و کارآموزی را بگذرانند. دروس عمومی این رشته شامل ۲۰ واحد درسی همان دروس مشترک میان تمام رشتهها از قبیل زبان انگلیسی، تربیت بدنی، اندیشه اسلامی، تاریخ انقلاب و… است. اما رشته کاردرمانی تازه با آغاز درسهای علوم پایه و در ادامه درسهای تخصصی آغاز میشود.
دروس علوم پایه رشته کاردرمانی
از آنجا که رشته کاردرمانی انسان محور است و تمام قد برای توانمندسازی حرکتی و انجام مستقل فعالیتهای بدنی متمرکز است، ساختار دروس پایه این رشته بر مبنای درک آناتومی بدن انسان شکل گرفته است. درسهایی مانند:
- آناتومی عمومی: در این درس دانشجویان کاردرمانی کاملاً جامع درباره استخوان شناسی، عضلات و مفاصل بدن مطالعه میکنند و با اصول حرکتی در بدن انسان آشنا میشوند.
- فیزیولوژی عمومی: یک درس پایه و کلیدی در رشته کاردرمانی است که بر مبنای مطالعه سیستم عصبی، عضلانی، تنفسی، قلب و عروق شکل گرفته است. دانشجویان با مطالعه این درس با ساختار عصبی برای کنترل مکانیزمهای بدن آشنا میشوند.
- فیزیولوژی اعصاب: یک درس پایه برای تحلیل چگونگی عملکرد سیستم عصبی است.
- بیماریهای داخلی و اعصاب: دانشجویان کار درمانی در این درس با انواع بیماریهای زمینه عصبی مانند سکته مغزی، ام اس، پارکینسون و… آشنا میشوند. در عین حال مشکلات حرکتی در پس این بیماریها را مطالعه کرده و راهکارهای درمانی را بررسی میکنند.
- بیماریهای ارتوپدی: بررسی جامع و علمی انواع شکستگیها، آرتروز، آسیبهای نخاعی و… هدف کلی این درس است. دانشجویان رشته کاردرمانی با اصول مشکلات ارتوپدی آشنا میشوند تا بعدها و پس از درمان اولیه برای بازیابی حرکتی از دانش خود استفاده نمایند.
- روانپزشکی: در این واحدهای درسی دانشجویان با برخی بیماریهای روانی مانند افسردگیهای شدید، اسکیزوفرنی، اوتیسم و… آشنا میشوند و تاثیر این بیماریها در ناتوانی بیماران را بررسی میکنند.
دروس تخصصی رشته کاردرمانی
درسهای تخصصی شاکله رشته کاردرمانی هستند. این درسها مهارت کافی هر دانشجو برای غلبه بر مشکلات حرکتی و ناتوانیهای جسمی را فراهم میکنند که به قرار زیر تدریس خواهند شد.
گروه درسی | نام درس | زمینههای مطالعاتی |
|---|---|---|
دروس پایه تخصصی کاردرمانی | مبانی کاردرمانی | مطالعه درباره فلسفه شکلگیری رشته کاردرمانی، تاریخچه و اصول حرفهای این شغل |
کینزیولوژی و بیومکانیک | درس تخصصی در زمینه حرکت شناسی و تحلیل حرکات بدن | |
ارزیابی و اندازهگیری در کاردرمانی | درس تخصصی در زمینه آشنایی با تستهای استاندارد کاردرمانی | |
تکنیکهای تطابقی و وسایل کمکی | اصول استفاده صحیح از ابزارهای توانبخشی مانند کار با ویلچر، اسپلینت، پروتز و… | |
دروس تخصصی کاردرمانی در حوزههای مختلف | کاردرمانی در اختلالات کودکان | مطالعه تخصصی در زمینه فلج مغزی، اوتیسم و تاخیر رشدی |
کاردرمانی در روانپزشکی | مطالعه تخصصی در زمینه بیماریهای روانی از قبیل اسکیزوفرنی، افسردگی و اعتیاد | |
کاردرمانی در سالمندان | مطالعه تخصصی در زمینه مشکلات سالمندی از جمله آلزایمر، دمانس و مشکلات تعادلی | |
مدیریت و برنامهریزی در کاردرمانی | مطالعه و آشنایی کامل با انواع سیستمهای بهداشتی و توانبخشی |
علاوه بر این دروس تخصصی، هر دانشجوی کارشناسی رشته کاردرمانی موظف است که چندین واحد کارآموزی را زیر نظر اساتید و کار درمانگرهای مجرب بگذراند. البته انتخاب محل کارآموزی به اختیار دانشجویان است و آنها میتوانند کارآموزی در بخشهای اعصاب، ارتوپدی، روانپزشکی، کودکان و یا کارآموزی در مدارس استثنایی و حتی خانه سالمندان را به عنوان پایان دوره تحصیل کارشناسی انتخاب کنند.
گرایشهای ارشد رشته کاردرمانی
معرفی رشته کاردرمانی تازه با ورود به گرایشهای ارشد این شاخه از علوم تجربی جذاب میشوند. رشته ی کاردرمانی پس از مقطع کارشناسی وارد دنیای بسیار بزرگی شده و به چندین گرایش استراتژیک و کلیدی تفکیک میشود. اکثر فارغ التحصیلان دوره کارشناسی برنامه جامع خود را برای سپری کردن تحصیلات تکمیلی آغاز میکنند. زیرا میدانند که ارزش و بازارکار کاردرمانی در مقاطع تکمیلی بسیار کلیدیتر، تخصصیتر و جذابتر است. اگر وارد رشته کاردرمانی شدید و در آینده تصمیم دارید تا در مقاطع تکمیلی ادامه تحصیل دهید، این گرایشها پیش روی شما قرار دارند:
گرایش ارشد کاردرمانی عصبی
توانبخشی بیماران با آسیبهای سیستم عصبی مانند سکته مغزی، ضربه مغزی، فلج مغزی، ام اس و یا پارکینسون بخشی از زمینه مطالعاتی و وظایف شغلی کاردرمانی در دوره کارشناسی است. اما همین وظیفه تبدیل به یکی از گرایشهای کلیدی و بسیار محبوب و کاربردی دوره ارشد این رشته میشود. دانشجویان گرایش کاردرمانی عصبی در زمینههای مختلف مربوط به مشکلات حرکتی ناشی از عارضههای عصبی مطالعه و پژوهش میکنند. مانند:
- پژوهش در زمینه بازآموزی حرکتی
- مطالعات جامع و تحقیقات در زمینه درمانهای پیشرفته ضعفهای حرکتی
- مهارت در کار با تکنولوژیهای نوین مانند رابط مغز با کامپیوتر و یا رباتهای توانبخشی
گرایش ارشد کاردرمانی کودکان
کمک به کودکان با اختلالات رشدی از جمله اهداف بنیادین رشته کاردرمانی است. این بخش از دانش کاردرمانی آنقدر مهم و کلیدی است که یک گرایش مقطع کارشناسی ارشد برای آن تهیه شده است. دانشجویان کارشناسی ارشد کاردرمانی کودکان در زمینه اختلالات رشدی و عصبی مانند اوتیسم، فلج مغزی، تاخیرهای حرکتی و یا اختلالات یادگیری مطالعه میکنند. زمینههای پژوهش این گرایش متنوع است، مانند:
- پژوهش در زمینه بازی درمانی
- تحقیقات و مطالعات در زمینه یکپارچگی حسی
- مطالعات جامع در زمینه مداخلات زود هنگام در کودکان
گرایش ارشد کاردرمانی روان
بهبود زندگی برای افراد با مشکلات روانی مانند اسکیزوفرنی، افسردگیهای شدید، اعتیاد و یا اختلالات شخصیتی بخش پررنگی از زمینههای علمی و مهارتی دانشجویان رشته کاردرمانی است. این بخش در مقاطع تکمیلی تبدیل به یک گرایش مستقل میشود. دانشجویان ارشد در گرایش کاردرمانی روان یاد میگیرند که چطور:
- درمانهای گروهی و جامعهنگر را مدیریت کنند.
- برای بازگشت به کار افراد با مشکلات روحی و روانی برنامهریزی کنند.
- راهکارهای عملیاتی برای درمان افسردگیها و اعتیاد و… داشته باشند.
گرایش ارشد کاردرمانی ارتوپدی و سالمندان
کاردرمانها در آخرین حلقه پروسه درمانی مشکلات ارتوپدی قرار دارند و کمک میکنند تا بیماران پس از طی شدن دوره سخت درمان و فیزیوتراپی به جریان عادی زندگی بازگردند. برای این بخش نیز دوره ارشد جامعی تدارک دیده شده که مشکلات حرکتی سالمندان را نیز شامل میشود. دانشجویان ارشد کاردرمانی ارتوپدی در زمینه توانبخشی پس از جراحیهای ارتوپدی مانند شکستگی، تعویض مفاصل و یا قطع عضو فعالیت میکنند. همچنین زمینههای مطالعاتی و پژوهش درباره مشکلات سالمندان از جمله آرتروز، پوکی استخوان، آلزایمر و دمانس دارند. مهارتهای کلی گرایش کاردرمانی ارتوپدی به قرار زیر است:
- پژوهش در زمینه استفاده از وسایل کمکی مانند پروتز، داکر و یا ویلچر
- پژوهش در زمینه تمرینات تعادلی و پیشگیری از افتادن
- پژوهش در زمینه توانبخشی و بازیابی تواناییهای تحلیل رفته سالمندان و مناسبسازی محیط خانه برای زندگی راحت آنها
تواناییهای مورد نیاز برای تحصیل در رشته کاردرمانی
کاردرمانی از آن دست رشتههای شخصیت محور است و هر کسی توانایی انجام آن را ندارد. اگر واقعاً از لحاظ ذهنی، روحی و شخصیتی حال و حوصله ارتباط با افراد ناتوان چه حرکتی و یا عصبی را ندارید، بهتر است همین حالا قید تحصیل در این رشته را بزنید. کم نیستند دانشجویان کاردرمانی که در طول تحصیل غافلگیر میشوند و تازه میفهمند که آدم این کار نیستند. رشته ی کاردرمانی ترکیبی از مهارتهای علمی، عملی و شخصیتی است. در این رشته باید:
- به علم آناتومی و آشنایی با ساختار بدن، سیستم عصبی، عضلات و… علاقمند باشید.
- دستهای قوی برای کمک به بیماران برای انجام تمرینات جسمی و هدایت آنها هنگام حرکت داشته باشید.
- به کارهای دستی مانند ساخت اسپلینت و یا استفاده از تجهیزات توانبخشی علاقمند باشید.
- حس قوی برای همدلی و کمک به افراد ناتوان داشته باشید. در کاردرمانی باید انسانی بینهایت صبور باشید.
- از آموزش دادن، کمک کردن و همراهی با بیماران ناتوان حرکتی و یا عصبی نترسید و حتی با آنها و خانواده آنها همدلی کنید.
- در کاردرمانی به روحیه قوی، استقامت جسمی و تحمل بالای فشار روانی نیاز دارید.
وظایف رشته کاردرمانی
فرض کنید فارغ التحصیل رشته ی کاردرمانی در مقطع کارشناسی هستید. همچنین فرض کنید که قصد ادامه تحصیل ندارید و قرار است تا با همین مدرک کارشناسی وارد بازار کار رشته کاردرمانی شوید. حالا بیایید ببینیم که اگر در چنین شرایطی قرار بگیرید، چه وظایفی خواهید داشت؟
ارزیابی جامع بیمار
هدف از رشته کاردرمانی بازگرداندن استقلال فردی، بهبود عملکرد روزانه و ارتقای کیفیت زندگی بیماران است. لازمه تحقق این اهداف شناسایی و ارزیابی کامل بیماری است. کار درمانگرها در ارزیابی جامعه بیمار وظیفه دارند که:
- تاریخچه پزشکی بیمار را با دقت بررسی کرده و آشنایی کامل با سابقه بیماری، نوع آسیب و نوع ناتوانی پیدا کنند.
- تحلیل کاملی از تواناییهای جسمی و ذهنی بیمار انجام دهند. ارزیابی دامنه حرکت، قدرت عضلانی، هماهنگی در حرکت، قدرت حافظه، تمرکز و یا مهارتهای شناختی بخشی از وظایف است.
- محدودیتهای عملکردی بیمار را شناسایی کنند. کاردرمان باید بررسی کند که بیمار در کدام فعالیت روزمره مانند غذا خوردن، لباس پوشیدن، حمام کردن و… ناتوان است.
- کسب اطلاعات کامل از محیط زندگی و یا محیط شغلی بیمار
طراحی برنامه درمانی شخصیسازی شده
همانطور که گفتیم، کارشناسهای کاردرمانی در آخرین حلقه درمان قرار دارند. آنها باید قوای از دست رفته و ناتوانی حرکتی بیماران را بازیابی کنند تا هر بیمار از پس انجام کارهای خود برآید. کارشناس کاردرمانی موظف است که پس از ارزیابی جامع یک طرح درمانی را برنامهریزی کند. در این طرح:
- اهداف کوتاه مدت و بلند مدت درمانی برای بیمار تهیه میشود.
- استراتژی دقیق انجام فعالیتهای معنادار چیدمان میشود.
- برای توسعه استراتژی درمانی از طریق روشهای جایگزین برنامهریزی میشود.
اجرای مداخلات درمانی
منظور از مداخلات درمانی یعنی انجام حرکتها، تمرینها و کارهایی است که به روند درمان کمک میکنند. اجرای این مداخلات درمانی بخشی از وظایف رشته ی کاردرمانی است. یک کارشناس کاردرمانی وظیفه دارد که مهارتهای خود مراقبتی را به بیماران آموزش دهد و در عین حال به آنها در بهبود تعادل، هماهنگی و قدرت از طریق تمرینات خاص کمک کند. از طرفی آموزش کار با ویلچر و دیگر ابزارهای کمکی و حتی ساخت اسپلینت بخشی از وظایف کلیدی رشته کاردرمانی است.
آموزش و مشاوره
آموزش تکنیکهای توانبخشی قسمت کلیدی از وظایف رشته کاردرمانی است. یک فرد ناتوان فقط در مدت زمان معاینه و یا بازپروری در کنار کارشناس کاردرمانی است. در باقی ایام باید کنار خانواده زندگی عادی خود را سپری کند. از آنجا که بازگرداندن استقلال فردی مهمترین هدف کاردرمانی است، قاعدتاً آموزش تکنیکهای توانبخشی به بیمار و یا خانواده بیمار وظیفه کلیدی و استراتژیک است. کارشناس کاردرمانی باید:
- نحوه استفاده از وسایل کمکی و انجام تمرینات در خانه را به بیمار و خانواده او آموزش دهد.
- درباره اصلاح محیط کار و یا اصلاح محیط خانه با بیمار یا خانواده او مشاوره کند.
- وضعیتهای صحیح حرکتی را به بیمار آموزش دهد تا از آسیبهای ثانویه جلوگیری نماید.
همکاری با تیم درمان
کاردرمانی بخشی از پروسه درمان است. در واقع کارشناسهای کاردرمانی در آخرین حلقه درمان قرار دارند و سعی میکنند تا بیمار را پس از مسیر طولانی آسیب، معاینه، جراحیها، نقاهت و… کمک کنند.
فرض کنید فردی پس از یک سانحه تصادف سخت دچار شکستگیهای متعدد شده است. این فرد قطعاً یک پروسه طولانی درمان از پزشک ارتوپد گرفته تا انواع جراحیها، نصب پروتزها، نقاهت و فیزیوتراپی را سپری کرده است. حالا بدن او خوب شده است، اما این فرد حتی ممکن است در انجام کارها ناتوان باشد. عبور از این مرحله وظیفه کارشناس کاردرمانی است. هر کارشناس کاردرمانی باید با دیگر اعضای تیم درمان از قبیل پزشکان و فیزیوتراپیست در ارتباط باشد.
حوزه فعالیت | نمونه وظایف |
|---|---|
کاردرمانی کودکان | درمان اختلالات یادگیری
– بهبود مهارتهای بازی
– کمک به کودکان اوتیسم یا فلج مغزی |
کاردرمانی اعصاب | بازآموزی راه رفتن
– بهبود مهارتهای دستی پس از آسیب عصبی |
کاردرمانی ارتوپدی | آموزش استفاده از پروتز
– طراحی، کمک و آموزش تمرینات حرکتی
– بازگشت به شغل پس از عمل جراحی ارتوپدی |
کاردرمانی سلامت روان | افزایش مهارتهای اجتماعی
– مدیریت استرس
– کمک به بیماران اسکیزوفرنی یا افسردگی |
کاردرمانی در سالمندان | پیشگیری از زمین خوردن
– تطبیق محیط برای دمانس
– حفظ استقلال در سالمندی |
بازارکار رشته درمانی، قرار است کجاها کار کنید؟
در جامعهای که رو به سالمندی میرود و شیوع بیماریهای مزمن به بحران اجتماعی تبدیل شده است، قاعدتاً بازارکار پویایی برای مشاغل در حوزه توانبخشی مانند رشته کاردرمانی وجود دارد. البته هیچکس از ناراحتی و ناتوانی افراد استقبال نمیکند. اما به هر حال ناتوانی در کهنسالی، آسیبهای ارتوپدی و مشکلات عصبی بخش تلخ جوامع مدرن است و این جامعهها به حضور کارشناسهای کاردرمانی نیاز دارند. بازارکار رشته کاردرمانی تحت تاثیر چند فاکتور کلیدی جامعه کهنسال، افزایش اختالالات عصبی و روانی قرار میگیرد.
اما فراتر از این موارد برخی اصلاحات قانونی زمینه شکلگیری بازارکار رشته کاردرمانی شده است. طبق قانون اساسی ایران تمام مدارس استثنایی و مراکز نگهداری از سالمندان به همراه محیطهای کاری بزرگ ملزم به استخدام نیروی کار درمان هستند. همین الزام قانونی باعث شده تا کارشناسهای کاردرمانی بیکار نمانند. اما قرار است کجاها کار کنند؟
- بیمارستانها و مراکز درمانی: بخشهای مغز و اعصاب، ارتوپدی، اطفال، سوختگی و روانپزشکی
- مراکز توانبخشی دولتی یا خصوصی: ارائه خدمات به افراد با ناتوانیهای جسمی، ذهنی یا روانی
- مدارس استثنایی: کمک به کودکان با اختلالات یادگیری، اوتیسم و یا نقص توجه (ADHD)
- خانههای سالمندان: کمک به افراد سالمند برای حفظ استقلال و پیشگیری از افت عملکرد
- مطبهای خصوصی: تکمیل پروسه درمان پس از جراحیهای ارتوپدی و توانبخشی بیماران
- منازل بیماران: ارائه خدمات کاردرمانی در محل زندگی بیماران خصوصاً سالمندان و یا افراد با مشکلات حرکتی شدید
درآمد رشته کاردرمانی
درآمد رشته کاردرمانی به عوامل زیادی مثل تجربه و سابقه کار، محل کار دولتی، خصوصی، مطب شخصی و یا مراکز توانبخشی بستگی دارد. از طرفی درآمد حوزه فعالیت در زمینه اعصاب، اطفال، ارتوپدی و یا روان با یکدیگر متفاوت است. در این میان اگر کارشناس کاردرمانی همت کرده و مهارتهای جانبی مانند اصول ارگونومی و یا ساخت اسپلینت و کار با تکنولوژیهای نوین را یاد بگیرد، قطعاً درآمد بالاتری دارد.
اگر با مدرک کاردرمانی استخدام مراکز توانبخشی دولتی یا خصوصی مانند خانه سالمندان و یا مدارس استثنایی شوید، درآمد شما نهایتاً یک حقوق کارمندی است. اما اگر در مطبهای شخصی با فیزیوتراپها و یا پزشکان ارتوپدی همکاری کنید، درآمدهای بالاتری کسب خواهید کرد. در بهترین حالت راهاندازی کلینیکهای خصوصی کاردرمانی و حتی خدمات در منزل است. حتی میتوانید وارد بازار فروش وسایل کمکی از جمله ارتز و یا پروتز شوید که کلاس شغلی و درآمدی کاردرمانی را به کلی متفاوت میکنند.
بهترین دانشگاههای ایران برای تحصیل رشته کاردرمانی
پذیرش رشته کاردرمانی فقط از طریق کنکور تجربی امکانپذیر است و تنها دانشگاههای علوم پزشکی کشور این رشته را تدریس میکنند. در معرفی رشته کاردرمانی برخی از بهترین دانشگاهها به قرار زیر هستند:
نام دانشگاه | مزایای تحصیل رشته کاردرمانی |
|---|---|
دانشگاه علوم پزشکی تهران | قدیمیترین و معتبرترین مرکز آموزش کاردرمانی در ایران
– دسترسی به بیمارستانهای تخصصی همچون بیمارستان امام خمینی و شریعتی
– امکان شرکت در پروژههای پژوهشی و کنفرانسهای علمی |
دانشگاه علوم پزشکی ایران | قطب کاردرمانی اعصاب و روان در کشور
– همکاری مستمر با انواع مراکز توانبخشی در تهران
– امکان شرکت در دورههای کارآموزی بیمارستانهای معتبر تهران |
دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی | قطب کاردرمانی کودکان و اختلالات رشدی در کشور
– همکاری با بیمارستان تخصصی لقمان حکیم |
دانشگاه علوم پزشکی شیراز | امکانات بالینی حرفهای در زمینه آموزش کاردرمانی
– همکاری با بیمارستان تخصصی حافظ شیراز |
دانشگاه علوم پزشکی اصفهان | قطب کاردرمانی دست و ارتوپدی در کشور
– پژوهشکده قدرتمند توانبخشی نابینایان و معلولان |
دانشگاه علوم پزشکی مشهد | قدرتمند در زمینه کاردرمانی سالمندان و بیماران نورولوژیک |
دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز | قطب مطالعات کاردرمانی آسیبهای نخاعی و سوختگی |
دانشگاه علوم پزشکی همدان | دارای برنامههای قوی کاردرمانی روانپزشکی |
بهترین دانشگاههای خارجی برای تحصیل رشته کاردرمانی
کاردرمانی از جمله رشتههای استراتژیک در دانشگاههای خارجی خصوصاً دانشگاههای کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی است. سالمندی پدیده رو به رشد جوامع غربی است و همین نکته کافی است تا در تکاپوی پرورش آدمهای متخصص این حوزه باشند. اگر در آینده قصد ادامه تحصیل در رشته کاردرمانی دارید، بهتر است برای مهاجرت تحصیلی در این دانشگاهها اقدام کنید:
نام دانشگاه | چرا بهترین است؟ |
|---|---|
دانشگاه VSC در کالیفرنیای جنوبی – آمریکا | رتبه یک ردهبندی جهانی کاردرمانی طبق QS
– دارای پژوهشکدههای نوین و مجهز توانبخشی |
کالج کینگ لندن KCL انگلستان | قطب جهانی کاردرمانی اعصاب و روان اجتماعی |
دانشگاه تورنتو کانادا | دارای مرکز توانبخشی پیشرفته آمریکای شمالی |
دانشگاه پیتسبورگ آمریکا | قطب جهانی کاردرمانی کودکان |
دانشگاه سیدنی استرالیا | مبتکر شبیهسازی محیط زندگی واقعی برای کمک به سالمندان |
دانشگاه کوئیزلند استرالیا | قطب پژوهش و مرکز تحقیقات کاردرمانی دیجیتالی |
دانشگاه واشنگتن آمریکا | بهترین دانشگاه جهان در زمینه اختلالات حرکتی |
دانشگاه مک گیل کانادا | دارای دانشکده قوی با آموزش دو زبانه کاردرمانی |
مهاجرت با رشته کاردرمانی
مهاجرت، حالا به یک پدیده نوظهور اجتماعی در ایران تبدیل شده است. تاجاییکه خیلیها حتی در لحظه انتخاب رشته به پتانسیلهای مهاجرتی فکر میکنند. حالا میخواهید بدانید که آیا رشته کاردرمانی در آن سوی آبها نیز تقاضا دارد؟
تقاضای نیروی کار درمانی در کشورهای کهنسال اروپایی و آمریکایی هر روز بیشتر میشود. اکثر شهروندان در جوامع غربی پا به سن گذاشته هستند و حداقل مطمئن هستیم که بازار کار حوزه خدمات سالمندی خیلی خوبی دارند. در باقی حوزهها خصوصاً کاردرمانی اعصاب و روان نیز به دنبال نیروهای متخصص میگردند. پتانسیل مهاجرت رشته کاردرمانی خوب است، اما ممکن است شرایط کار، حوزه فعالیت و مدارک مورد نیاز کشورها با یکدیگر متفاوت باشد. بهترین کشورها برای مهاجرت از طریق رشته کاردرمانی به قرار زیر هستند:
- کانادا: کاردرمانی در فهرست مشاغل NOC این کشور قرار گرفته و جایگاه استراتژیک ملی دارد.
- استرالیا: پیش بینی نرخ رشد شغلی کاردرمانی در استرالیا تا ۲۰ درصد است.
- آمریکا: بازار کار گسترده در تمام ایالتهای آمریکا وجود دارد.
- آلمان: دارای جامعه کهنسال است و نیازمند به نیروهای متخصص کاردرمانی است
متوسط درآمد رشته کاردرمانی در کشورهای اروپایی و یا آمریکایی نیز قابل توجه است. به طور کلی میانگین درآمد هر کارشناس کاردرمانی در کشورهای اروپایی سالانه ۴۵ الی ۶۵ هزار دلار است. اما میانگین درآمد در کشورهایی مانند آمریکا و کانادا تفاوت قابل توجه سالانه ۷۵ الی ۱۱۰ هزار دلار دارد.
چالشهای شغلی رشته کاردرمانی؛ آیا کاردرمانی رشته سادهای است؟
رشته کاردرمانی را چه در هنگام تحصیل دانشگاه و چه در هنگام ورود به بازار کار و انجام وظایف شغلی اصلاً دست کم نگیرید. این رشته به هیچ حالت ساده نیست و قرار نیست تا مسیر شغلی بدون چالشی داشته باشد. برخی به اشتباه فکر میکنند که اگرچه وظایف کاردرمانها سخت است، اما تحصیل در این رشته ساده است. ولی اجازه دهید تا چالشهای تحصیلی تا وظایف شغلی رشته کاردرمانی را موشکافی کنیم.
- کاردرمانی یک رشته با دروس سنگین پزشکی مانند آناتومی، نورولوژی، ارتوپدی و روانپزشکی است.
- این رشته دورههای کارآموزی فشرده در بیمارستانها، مراکز توانبخشی و مدارس استثنایی دارد.
- کار در این رشته مستلزم مهارتهای نرم از قبیل صبر، همدلی و توانایی انگیزهدهی به بیماران است.
- کار دائمی با بیماران سکتهای، کودکان ناتوان و یا سالمندان باعث شکلگیری فشارهای عاطفی زیادی میشود.
- در این رشته باید بیماران را جابجا کرده و آنها را در اجرای حرکات حمایت کنید. ایستادن طولانی و خستگی عضلات بخشی از کار روزانه رشته کاردرمانی است.
- در ایران پوششهای بیمه برای طی شدن دورههای کاردرمانی کافی نیست.
- درآمد در مقایسه با رشتههایی مانند فیزیوتراپی کمتر است.
آیا کاردرمانی همان فیزیوتراپی است؟ مقایسه جامع کاردرمانی و فیزیوتراپی
خیلیها به اشتباه رشته کاردرمانی و فیزیوتراپی را یکسان تلقی میکنند. یا لااقل اینطور استدلال میکنند که فیزیوتراپها همان کار کاردرمانگرها را خیلی بهتر انجام میدهند. پس دیگر چه نیازی است برای بازتوانی از خدمات کاردرمانگرها استفاده کنیم؟ در انتخاب رشته نیز تقریباً کاردرمانی زیر سایه سنگین فیزیوتراپی قرار دارد. اما این دو رشته کاملاً متفاوت هستند و حتی نقاط مشترک خیلی کمی دارند. تفاوت کاردرمانی با فیزیوتراپی را از چند منظر بررسی میکنیم:
تفاوت فلسفه شکلگیری رشته کاردرمانی و فیزیوتراپی
اولین تفاوت کاردرمانی با فیزیوتراپی در فلسفه شکلگیری این رشتهها است. فلسفه رشته فیزیوتراپی بهبود عملکرد و حرکات فیزیکی بیماران مانند راه رفتن اصولی، قدرت عضلانی و بازسازی دامنه حرکتی مفاصل است. فیزیوتراپها جزءنگر هستند و تماماً بر روی بازتوانی سیستم اسکلتی، عضلانی و عصبی متمرکز میشوند. در مقابل رشته کاردرمانی قرار دارد که کلینگر است و برای بازگشت مستقل بیمار به محیط زندگی و کار فعالیت کند. فلسفه رشته کاردرمانی بازگرداندن استقلال در فعالیتهای روزمره است. چیزی که در فیزیوتراپی نمود عملیاتی ندارد.
تفاوت در مداخلات درمانی فیزیوتراپی و کاردرمانی
فیزیوتراپها صرفاً بر تمرینات تقویتی و کششی متمرکز هستند و یکسری درمانهای دستی مانند ماساژ و یا موبیلیزاسیون برای رفع گرفتگی عضلات، اعصاب و بازیابی دامنه حرکتی مفاصل دارند. آنها از دستگاههای الکتروتراپی استفاده کرده و مهارت خوبی در اجرای تمرینات تعادلی دارند و همین از نکات تفاوت کاردرمانی با فیزیوتراپی است. در مقابل کاردرمانگرها هستند که دغدغه مداخلات درمانی برای کامل شدن مهارتهای عملی بیماران مانند پوشیدن لباس و یا نوشتن و… دارند. کاردرمانگرها حتی پا را فراتر گذاشته و به تطبیق محیط زندگی و یا محیط کار با شرایط بیمار در مداخلات درمانی میپردازند.
تفاوت حوزههای تخصصی و بیماران هدف فیزیوتراپها و کاردرمانگرها
فیزیوتراپها در کل برای درمان بیماران با مشکلات حرکتی و ارتوپدی و یا مشکلات عضلانی فعالیت میکنند. افراد با کمردرد یا گردن دردهای مزمن، ورزشکاران در پی آسیبهای ورزشی، بیماران پس از جراحیهای ارتوپدی و بیماران نورولوژی مانند ام اس یا پارکینسون در کانون توجه فیزیوتراپی است. بخش بزرگی از تفاوت کاردرمانی با فیزیوتراپی در همین جامعه هدف است. در مقابل کاردرمانگرها برای کمک به کودکان اوتیسم یا فلج مغزی، بیماران با سلامت روان مانند افسردگی یا اسکیزوفرنی، سالمندان برای جلوگیری از افت عملکرد و آسیبهای ارتوپدی برای بازیابی زندگی مستقل کمک میکنند.
تفاوت رشته فیزیوتراپی با کاردرمانی
زمینههای درسی این دو رشته نیز به کلی متفاوت است. به عنوان مثال فیزیوتراپها دروس تخصصی مانند بیومکانیک، الکتروتراپی، تمرین درمانی و یا تحلیل حرکتی را مطالعه میکنند. در مقابل هنگام معرفی رشته کاردرمانی گفتیم که انها به سراغ موضوعات علمی از قبیل روانشناسی رشد، آناتومی اعصاب، ارگونومی، بیماریهای داخلی و… میروند. یک فیزیوتراپ در نهایت به تکنیکهای دستی برای ماساژ بیمار نیاز دارد و شاید اصلاً در طول درمان با او همصحبت نشود. اما کاردرمانگرها به جایگاهی فراتر از درمان نزدیک میشوند. یک کاردرمانگر در طول درمان تبدیل به یاور، همدل و حتی رفیق بیمار خواهد شد و قرار است تا همراه انگیزه بخش بیمار برای بازگشت به زندگی مستقل باشد.
موضوع | کاردرمانی | فیزیوتراپی |
|---|---|---|
دانشگاه VSC در کالیفرنیای جنوبی – آمریکا | بازگرداندن استقلال در فعالیتهای روزمره زندگی | بهبود حرکت و عملکرد فیزیکی به همراه کاهش درد |
مداخلات درمانی | آموزش مهارتهای عملی مانند لباس پوشیدن و… | تمرینات تقویتی و کششی به همراه درمانهای دستی مانند ماساژ |
بیماران هدف | کودکان اوتیسم یا فلج مغزی
– افراد با سکته مغزی
– مشکلات ارتوپدی
– سلامت روان
– سالمندان | آسیبهای ورزشی
– کمردرد یا گردن درد مزمن
– توانبخشی پس از جراحیهای ارتوپدی |
محیط کاری | بیمارستانها بخش اعصاب و روان و یا کودکان
– مدارس استثنایی
– خانههای سالمندان
– منازل بیماران | مراکز توانبخشی ارتوپدی
– بیمارستانهای ارتوپدی
– کلینیکهای خصوصی
– باشگاههای ورزشی |
دروس محوری | روانشناسی رشد
– آناتومی اعصاب
– ارگونومی
– بیماریهای داخلی | بیومکانیک
– الکتروتراپی
– تمرین درمانی |
پتانسیل درآمد | متوسط رو به بالا | بالا خصوصاً در بخش خصوصی |
باورهای نادرست درباره رشته کاردرمانی
1. رشته کاردرمانی آسان و کم حجم است
اولین باور نادرست که اتفاقاً بسیار فراگیر است، درباره ماهیت علمی کاردرمانی است. خیلیها فکر میکنند که کاردرمانی رشته ساده و بدون چالش است. در حالیکه دانشجویان این رشته باید ترکیبی از علوم پزشکی، روانشناسی و توانبخشی را مطالعه کنند و دورههای کارآموزی سختی دارند.
2. رشته مناسب خانمها است
اینکه درصد زیاد پذیرفته شدگان کاردرمان را خانمها تشکیل میدهند، دلیل نمیشود تا آن را یک رشته زنانه معرفی کنیم. بلکه برعکس، در این رشته به قوای بدنی بالایی نیاز دارید و آقایان میتوانند موفقتر باشند.
3. کاردرمانی بازار کار محدودی دارد و مناسب مهاجرت نیست
بازارکار رشته کاردرمانی در حال گسترش است و تقاضا برای کارشناسان این رشته در کشورهای اروپایی بسیار زیاد است.
4. برای تحصیل در کاردرمانی به توانایی خاصی نیاز ندارید
این یک باور غلط است. کاردرمانگرها باید افراد صبور، همدل با مهارتهای ارتباطی قوی به همراه آمادگی جسمانی خوب باشند.
5. کاردرمانی رشتهای فقط برای درمان معلولان است!
اگرچه کمک به معلولان بخش برجسته و قابل احترام رشته کاردرمانی است، اما فارغ التحصیلان این رشته فرصت کار در زمینه سالمندی و یا بهبود مشکلات ارتوپدی نیز دارند.
آیا تحصیل در رشته کاردرمانی را میپسندید؟
کاردرمانی رشته گمنام دانشگاهی است که اصلاً شهرت و آوازه رشتههایی مانند فیزیوتراپی را ندارد. حتی جایگاه درآمدزایی آن تقریباً محدود است و نمیتواند مانند رشتههایی مانند فیزیوتراپی باشد. از طرفی اصلاً یک رشته ساده و سرراست نیست و قرار نیست تا به راحتی مدرک کارشناسی آن را تهیه کنید! اما یک رشته انسان محور است و قرار است تا قلب روزهای سخت بیماران رهسپار شوید و آنها را همراهی کنید. این مقاله برای معرفی رشته کاردرمانی بود. اما آیا شرایط روحی ورود به این رشته را دارید؟ توصیه میکنیم که هرگز برای رفع مسئولیت و پر کردن فرم انتخاب رشته این رشته انسان محور را انتخاب نکنید. اگر واقعاً آدم صبور و همدلی هستید و کمک به بیماران شما را خسته نمیکند، به سراغ این رشته کم حاشیه اما دوست داشتنی بیایید.