دلایل عدم پیشرفت داوطلبان کنکور تجربی
اگر دانشآموز رشته تجربی هستید پس از رقابت تنگاتنگ این رشته در کنکور سراسری مطلع هستید. قطعا عزمتان را جذب کردهاید و سخت تلاش میکنید. اما پیشرفتی حاصل نشده است و احتمالاً احساس میکنید که در حال پسرفت هستید. مثلاً تراز آزمونهای آزمایشی شما رشد نمیکند و یا مطالب درسی را به خوبی یاد نمیگیرید و در کل همه چیز آشفته به نظر میرسد. در چنین شرایطی همراهی مشاوره کنکور تجربی سودمند است. اما چرا هر چه میزنید به در بسته میخورید؟!
در میان جلسات مشاوره کنکور تجربی بارها با دانشآموزانی مواجه هستیم که روحیه خود را کاملاً باختهاند. در میان صحبت با آنها متوجه میشویم که با وجود تلاش زیاد، پیشرفتی حاصل نمیکنند. آیا آنها از لحاظ ذهنی ناتوان هستند؟ و یا روشهای درست درس خواندن، مدیریت زمان و تکنیکهای کنکوری را نمیدانند؟ این مقاله در یاوران دانش برای همین است. زیرا قصد داریم بررسی کنیم که چرا برخی داوطلبان سخت کوش کنکور تجربی هرچه میزنند، به در بسته میخورند؟!
چند سوال ساده از خودتان بپرسید
برای پیدا کردن دلایل عدم پیشرفت داوطلبان کنکور تجربی باید به خودتان رجوع کنید. قطعاً یک جای کار گیر دارد که تلاش شما بیثمر مانده است. چالش اصلی همین نگاه موشکاف خودتان است. زیرا آدمها به سختی میتوانند خودشان را قضاوت کنند و ریشه مشکلات خود را پیدا کنند. مشاوره کنکور تجربی برای بررسی از بیرون توسط یک فرد آگاه بسیار سودمند است. ولی در کل با چند سوال ساده میتوانید سرنخ مشکلات را پیدا کنید. به عنوان مثال از خودتان بپرسید:
- آیا من از برنامهریزی اصولی و مدیریت صحیح زمان در مطالعه استفاده میکنم؟
- آیا روشهای مطالعه و یادگیری من در هر درس صحیح و کاملاً حرفهای است؟
- آیا با مشکلات روحی مانند اضطراب، استرس، عدم انگیزه، ترس و یا عدم اعتماد به نفس روبرو هستم؟
- آیا بدن من کاملاً سالم است؟ و یا از مشکلاتی مانند کم خوابی، روحیه خسته و روزهای تکراری رنج میبرم؟
- آیا توانستهام ارزیابی و بازخورد کاملی از خودم داشته باشم؟
- آیا عوامل محیطی مانند محل مطالعه، مدرسه و یا فضای خانه مناسب است؟
پاسخ به هر کدام از این سوالات قدم به قدم ریشه مشکلات شما را آشکار میکند. شاید ریشه مشکلات شما در چند مورد از این سوالات باشد. ولی نکته کلیدی یافتن پاسخ صحیح و دقیق هر سوال است. اجازه دهید تا با جزئیات بیشتر راهنمایی کنیم.
چالش اول: آیا از یک برنامه اصولی و مدیریت صحیح زمان در مطالعه استفاده میکنید؟
اولین چالش ما سنگ بنای آمادگی برای کنکور تجربی است. برای موفقیت در کنکور تجربی باید زمان را در دست گرفته و از یک برنامهریزی جامع، هدفمند و حرفهای استفاده کنید. این موضوع خیلی بدیهی است، ولی در میان جلسات مشاوره کنکور تجربی بارها با دانشآموزانی روبرو هستیم که در همین موضوع استراتژیک و بدیهی کاملاً سردرگم هستند. ممکن است خیلی درس میخوانید ولی برنامهریزی ندارید! البته بعید است داوطلب سخت کوش بدون برنامهریزی باشد، ولی شاید از برنامهریزی اصولی استفاده نمیکنید؟
تدوین یک برنامه جامع ماجرای سادهای نیست. برنامه باید کاملاً شخصیسازی شده باشد. یعنی برنامهای بر پایه تواناییها، روحیات، نقاط ضعف و قدرت و سبک زندگی شما تدوین شود. بارها دیدهایم که دانشآموزان از برنامهریزی همدیگر تقلید میکنند! مگر همه شبیه هم هستند که شبیه به هم درس بخوانند! برنامههای مشاوره کنکور تجربی برای بررسی وضعیت علمی و شرایط خصوصی هر دانشآموز و نهایتاً تهیه یک برنامه سودمند است. ولی ممکن است با چند چالش در برنامهریزی روبرو باشید:
1. عدم برنامهریزی واقع بینانه
در مشاوره کنکور تجربی بارها به همه داوطلبان توصیه میکنیم که برنامهریزی واقع بینانه داشته باشند. زیاد درس خواندن لزوماً برای همه خوب نیست. برنامههای فشرده و غیرمنعطف که با توانایی شما سازگار نیست، به سرعت شما را خسته کرده و باعث افت انگیزه میشوند. دلیل اینکه پیشرفت نمیکنید، شاید برای آن است که خیلی زیاد و فراتر از توانایی خودتان درس میخوانید!
2. تعادل نداشتن بین درسها
بعضیها خیلی درس میخوانند، اما بدون تعارف فقط درسهایی که علاقه دارند را با جان و دل میخوانند! اگر یکی از همین داوطلبان کنکور تجربی هستید، از من قبول کنید که پیشرفتی نخواهید کرد. متاسفانه بسیاری از داوطلبان بدون آنکه مطلع باشند، در همین دام کنکوری میافتند و یک سال تمام را در آن دست و پا میزنند. وقتی به هر بهانه درسی را رها میکنید تا مثلاً برای درسهای مهمتر جا باز کنید و یا زمانیکه قصد دارید تا درسی را در آیندهای نامعلوم بخوانید، بدون تعارف در حال فرار کردن هستید. آیا شما از درسی فرار میکنید؟ شاید ریشه مشکلات شما در همین چالش ساده، پنهانی اما دردسرساز است؟
3. مرور نمیکنید
مطالعه بدون مرور منظم باعث فراموشی میشود. علم ثابت کرده که ۷۰ درصد مطالبی که برای اولین بار عمیق مطالعه میکنید در ۴۸ ساعت آینده به کلی از ذهن شما پاک میشوند. شاید ریشه مشکلات شما و دلیل اینکه پیشرفت نمیکنید، در همین نکته ساده است. مگر میشود دانشآموز کنکوری باشید و درسهای خود را مرور نکنید؟ ولی آیا مرور کردن حرفهای درسها را میدانید؟
یکی از چالشهای ما در برنامههای مشاوره کنکور تجربی یاد دادن تکنیکهای مرور هدفمند مطالب زیاد درسی است. روشهای زیادی برای مرور وجود دارد. هر درس نیز تکنیک دوره خاص خودش را دارد. آیا هنگام دوره صرفاً مطالبی که از قبل میدانید را طوطیوار تکرار میکنید؟ و یا روی نقاط ضعف، چالشها و سبک مطالعه متفاوت آن فصلها متمرکز هستید؟
چالش دوم: آیا از روشهای مطالعه و یادگیری صحیح هر درس استفاده میکنید؟
تجربه ما برای سالها مشاوره کنکور تجربی ثابت کرده که بسیاری از داوطلبان اصلاً از روشهای صحیح مطالعه استفاده نمیکنند. حتی چالش خیلی جدیتر است و بسیاری از آنها روشهای صحیح مطالعه دروس مختلف و تفاوت میان آنها را نمیدانند. کنکور تجربی ترکیب پیچیدهای از دروس حفظی، تحلیلی، استدلالی و مسئلهای است. در این کنکور هم باید ریاضی بخوانید، هم زیست را حفظ کنید و هم مفاهیم فیزیک و شیمی را تحلیل کنید. ولی متاسفانه بارها با دانشآموزانی روبرو هستیم که تقریبا همه درسها را شبیه به هم و حتی غلط میخوانند. مثلاً:
1- آیا مطالعه غیر فعال دارید؟
مطالعه غیر فعال مشکل پنهان اما شدیداً تاثیرگذار است. در تمام برنامههای مشاوره کنکور تجربی به داوطلبان توصیه میکنیم که مطالب درسی را طوطیوار تکرار نکنید. بلکه فعال باشید. درک عمیق مطالب، به چالش کشیدن خودتان با طرح سوالات مختلف، حاشیه نویسی، خلاصه برداری و… همگی زمینههای مطالعه فعال هستند. تا زمانیکه هنگام مطالعه درسهایی مانند زیست یا شیمی خودتان را به چالش نکشید و صرفاً مطالب کتاب را هر بار تکرار کنید، قطعاً در جا میزنید.
2- آیا بر حفظیات تکیه میکنید؟
مشکل بسیاری از داوطلبین زمانی است که فکر میکنید برخی درسها مانند زیست یا شیمی حفظ کردنی هستند. آنها حتی فرمولهای خاص فیزیک را هم حفظ میکنند! این دیگر خیلی عجیب است و متاسفانه تمرکز بیش از حد روی درس خواندن حفظی بدون تلاش برای فهم مطالب از دلایل اصلی عدم پیشرفت است. دانشآموزان زیادی را دیدهایم که خیلی میخوانند، ولی فقط طوطیوار مطالب را تکرار کرده و سعی میکنند کلمه به کلمه حفظ کنند. بیخبر از آنکه تکنیک طراحی سوالات کنکور و حتی امتحانات نهایی کاملا مفهومی است!
3- آیا از منابع درسی نامناسب یا متعدد استفاده میکنید؟
منابع درسی نامناسب آفت کنکور تجربی است. متاسفانه هر ساله خیل بسیار زیاد دانشآموزان در این بازار بزرگ و سردرگم کننده گرفتار منابعی میشوند که یا برای سطح علمی آنها مناسب نیستند و یا در آن برهه از سال تحصیلی و آمادگی کنکور کارایی ندارند. بخشی از برنامههای مشاوره کنکور تجربی معرفی منابع درسی مناسب با شرایط و سطح علمی و یا زمان مناسب است. از طرفی استفاده از منابع کمک آموزشی متعدد عملاً تهدید شیرینی است که بیخبر شما را از درون تخریب میکند. منابع متعدد باعث سردرگمی و آشفتگی ذهنی میشود. اگر از منابع متعددی استفاده میکنید، همین حالا جلوی این جریان مخرب را بگیرید.
چالش سوم: آیا با مشکلات روحی و روانی دست به گریبان هستید؟
مشکلات روحی مهمترین مانع پیشرفت تحصیلی دانشآموزان کنکوری است. مشکلاتی که شناسایی آنها دشوار اما اثربخشی آنها مخرب و سد کننده است. اضطراب، استرس، ترس از شکست، عدم اعتماد به نفس، هدف نامشخص، کمال گرایی افراطی، عدم انگیزه و… هر کدام یک چالش روحی و روانی است. برای حل بسیاری از این چالشها باید از مشاوره روانشناس تحصیلی استفاده کنید. با این حال در مشاوره کنکور تجربی سعی میکنیم که از تاثیر و تداخل این چالشها در مسیر پیشرفت تحصیلی داوطلب بکاهیم.
با چالشهای روحی و روانی چه میکنید؟
این ماجرا به آن سادگیها هم نیست. زیرا ممکن است داوطلبی از یک چالش روحی و روانی رنج میبرد، اما از آن بیخبر است و تا خود کنکور با این چالش پنهان دست و پنجه نرم میکند. به عنوان مثال:
- فشار خانواده، مقایسه با دیگران و یا ترس از شکست باعث اضطراب شما شده و عملکرد شما را مختل میکند.
- به تواناییهایتان باور ندارید و ناخودآگاه حالا به هر دلیلی خودتان را در برخی درسها مانند ریاضی ضعیف میبینید.
- هدف نامشخصی دارید و واقعاً نمیدانید که به دنبال چه هستید؟
- اسیر کمالگرایی افراطی شدهاید و همین ماجرای به ظاهر خوب در حال تخریب قوا و روحیهی شما است.
احتمال آنکه یک دانشآموز به تنهایی متوجه چنین چالشهایی شود، خیلی کم است. آنها مدتها با این چالشهای روحی و روانی سپری میکنند و بدون آنکه متوجه باشند، شکست میخورند. حالا به خودتان باز گردید. آیا شما هم درگیر یک چالش روحی هستید؟ این چالش روحی را چگونه پیدا میکنید؟ بررسی از بیرون مانند مشاوره کنکور تجربی برای شناسایی چنین چالشهایی واقعاً سودمند است. توصیه میکنیم اجازه دهید تا لااقل یکبار فردی آگاه شما و تمام ابعاد شخصیتی شما را از بیرون موشکافی کند.
چالش چهارم: آیا از سلامت کامل جسمانی برخوردار هستید؟
اشتباه نکنید، منظور ما از این چالش داشتن معلولیتهای جسمانی نیست. البته دانشآموزان با معلولیتهای جسمانی داوطلبان دوست داشتنی کنکور هستند که هر کدام آنها به مشاوره تخصصی و برنامه هدفمندی نیاز دارند. ولی روی صحبت ما با دانشآموزان بدون معلولیت است که سلامت جسمانی خود را زایل میکنند. میپرسید چطور؟ چند مثال میزنیم:
- شبها تا دیر وقت بیدار هستید و صبح روز بعد خسته و بدون تمرکز درس میخوانید.
- تغذیه نامناسبی دارید و نمیتوانید قوای کافی را از طریق غذاهای مغذی اما کم حجم تهیه کنید.
- بیش از حد با گوشی و یا مانیتور کار کرده و چشمهای شما خسته هستند.
- فعالیت بدنی کافی ندارید و به حالتی از خمودگی رسیدهاید!
شناسایی این مشکلات ساده است، اما تنوع آنها زیاد است. در واقع ریشه بسیاری از این مشکلات جسمانی در سبک زندگی غیر کنکوری است. در مشاوره کنکور تجربی سبک زندگی شما را قضاوت نمیکنیم. به عنوان مثال اصلاً نمیگوییم که فست فود خوردن چیز بدی است. بلکه میگوییم این کارها با سبک زندگی کنکوری سازگار نیست. اگر پیشرفت نمیکنید، شاید بهتر است نیم نگاهی در خودتان بیاندازید و لااقل برای یک سال سبک زندگی خود را تغییر دهید.
چالش پنجم: آیا خودتان را ارزیابی میکنید؟
مشکل بسیاری از داوطلبان کنکور آن است که تقریبا هیچ بازخوردی از خود ندارند. مانند ورزشکاری که ماهها تمرین میکند، اما در هیچ بازی تدارکاتی و دوستانه شرکت نکرده و اصلاً نمیداند که در مقایسه با رقبا چطور است!
عدم ارزیابی به معنای ماندن در مسیر اشتباه و یا تکرار اشتباهات است. شما پیشرفت نمیکنید، چون خودتان را محک نمیزنید. شرکت در آزمونهای آزمایشی یک راهکار اصولی برای ارزیابی است. ولی تقریباً همه در آزمونهای آزمایشی شرکت میکنند. اما آیا همه به درستی نتایج هر آزمون را تحلیل کرده و به دنبال دلیل اشتباهات و نقاط ضعف خود هستند؟
عجیبترین چیزی که در مشاوره کنکور تجربی بارها دیدهایم، داوطلبانی هستند که نتایج آزمون را تحلیل نمیکنند! از این داوطلبان باید پرسید که دقیقاً به چه هدفی در آزمون شرکت کردهاند؟ البته منظور ما از تحلیل آزمون صرفاً نگاه کردن در درصدها و رتبه آزمون نیست، بلکه تحلیل دقیق با جزئیات کامل تک به تک سوالات آزمون آزمایشی است و اگر سوالی را اشتباه پاسخ دادهاید، باید با جزئیات بررسی کنید که چرا اشتباه کردهاید؟
چالش ششم: آیا در محیط مناسبی درس میخوانید؟
گاهی علت عدم پیشرفت شما در محیط نامناسب مطالعه است. محیط نامناسب همیشه کمبود امکانات و شرایط سخت نیست. در این شکی نداریم که مدرسه نامناسب، خانه شلوغ، میز غیر استاندارد، روشنایی ضعیف، معلم نابلد و حتی مشاور غیر حرفهای همگی زمینه ساز محیط نامناسب هستند. ولی گاهی اسیر امکانات خیلی خوب میشوید. مثلاً به راحتی میتوانید از گوشی یا کامپیوتر استفاده کنید و یا انواع فیلمهای آموزشی تهیه کردهاید و هر وقت که بخواهید هر کدام از آنها را در هر ساعت شبانه روز نگاه میکنید!
اینها به ظاهر امکانات خوبی هستند، اما در عمل محیط مطالعه شما را آشفته، نظم مطالعاتی شما را به هم ریخته و نامناسب میکنند. اگر خانه شما شلوغ است و یا محیط مطالعه مناسبی در اختیار ندارید، توصیه میکنیم که از پانسیونهای مطالعاتی حرفهای استفاده کنید. هر چند شناسایی عوامل نامناسب محیطی یک چالش جدی در مشاوره کنکور تجربی است.
چک لیست برای پیشرفت تحصیلی
ما در این مطلب ۶ سوال از شما پرسیدیم و شما را در ۶ چالش وارد کردیم. قطعاً همین حالا کاملاً جدی به هر کدام از این چالشها فکر میکنید و دنبال راهکار هستید. چالشهایی که هر کدام میتوانند مانع جدی عدم پیشرفت داوطلبان کنکور تجربی باشند. البته برای عبور از هر کدام، بحثهای مشاورهای ویژه جریان دارد. با مشاوره کنکور تجربی حرفهای میتوانید هدفمند و به موقع این چالشها را شناسایی کنید و حتی دنبال راهکار باشید. ولی قطعاً همین حالا میخواهید بدانید که باید چکار کنید؟ خلاصه دنبال یک فرمول طلایی یا دم مسیحایی هستید که شما را از این شرایط بیرون بکشد.
با چند اقدام ساده از بحران بیرون بیایید!
هر داوطلب شرایط تخصصی خودش را دارد و باید موشکافانه بررسی شود. ولی یک چک لیست از کارها را به شما پیشنهاد میکنیم. کافی است این چک لیست را رعایت کنید تا بخش بزرگی از این چالشها را برطرف سازید.
- یک برنامهریزی کاملاً شخصی سازی شده و انعطاف پذیر مبتنی بر نقاط ضعف و قوت خودتان تهیه کنید.
- تکنیکهای درست مطالعه فعال را یاد گرفته و به جای تمرکز بر حفظ کردن، درسها را به شکل مفهومی بخوانید.
- روتین زندگی خود را اصلاح کنید. به شکلی که زود و به اندازه بخوابید، ورزش کنید، تغذیه سالم داشته باشید و به اندازه تفریح متعادل را حفظ کنید.
- به دنبال منابع محدود اما استاندارد با توجه به سطح علمی خودتان در بازه زمانی مناسب تثبیت یا جمعبندی باشید.
- آزمون بدهید اما در همان روز تمام سوالات خصوصا اشتباهات خود را موشکافانه تحلیل کنید.
- از یک مشاور آگاه در زمینه روانشناسی تحصیلی برای مدیریت احساسات، انگیزه، هدف گذاری و افزایش اعتماد به نفس کمک بگیرید.
در پایان یادتان باشد که عدم پیشرفت به معنای عدم استعداد نیست. بلکه نشانهای از نیاز به تغییر در روشها، نگرش یا مدیریت منابع است. در مشاوره کنکور تجربی همیشه تلاش میکنیم که نگرش دانشآموزان را حرفهای کرده و اصطلاحا ماهیگیری را به آنها یاد دهیم.
